Diğer Teknik Kontroller
Akümülatör Periyodik Kontrolü
Sabit akümülatör sistemlerini; hücreler, kutup başları, bağlantı köprüleri, kablolar, raflar, şarj cihazı, koruma elemanları, havalandırma ve çevresel güvenlik koşullarıyla birlikte değerlendirerek raporluyoruz.
Genel Tanım
Akümülatör Nedir?
Akümülatör; elektrik enerjisini kimyasal enerji biçiminde depolayan ve ihtiyaç hâlinde yeniden elektrik enerjisi olarak sağlayan, bir veya daha fazla hücreden oluşan şarj edilebilir enerji depolama ekipmanıdır.
Akümülatör sistemleri kesintisiz güç kaynaklarında, jeneratör marş sistemlerinde, haberleşme altyapılarında, acil aydınlatmada, kontrol devrelerinde ve endüstriyel tesislerde kullanılabilir.
Periyodik kontrol yalnızca akü geriliminin ölçülmesinden oluşmaz. Hücreler, kutup bağlantıları, kablolar, raflar, şarj sistemi, sigortalar, ayırma elemanları, havalandırma ve ortam koşulları birlikte değerlendirilir.
Sistem kurşun-asit, VRLA, jel, nikel-kadmiyum veya farklı bir akümülatör teknolojisine sahip olabilir. Kontrol kapsamı kullanılan kimyaya ve üretici şartlarına göre değişir.
Gevşek veya oksitlenmiş bağlantılar aşırı ısınmaya; yetersiz havalandırma ise bazı akümülatör tiplerinde oluşabilecek gazların ortamda birikmesine neden olabilir.
Akü değişimi, elektrolit tamamlama, bağlantı sıkma, temizlik veya şarj cihazı bakımı periyodik kontrolün yerine geçmez.
Neden Önemlidir?
Hücreleri, Elektriksel Bağlantıları ve Ortam Güvenliğini Birlikte Değerlendirin
- Şişme, çatlak, sızıntı ve fiziksel hasar bulunan hücrelerin belirlenmesine yardımcı olur.
- Kutup başları ve bağlantı köprülerindeki gevşeme veya korozyonun tespitini destekler.
- Hücre ve grup gerilimlerinin mevcut durumunun değerlendirilmesini sağlar.
- Şarj cihazı ve akü grubunun birlikte çalışmasının kontrol edilmesine yardımcı olur.
- Kablo, sigorta, ayırıcı ve koruma elemanlarındaki görünür sorunların belirlenmesini sağlar.
- Raf, sehpa ve sabitlemelerin taşıma güvenliğinin değerlendirilmesine yardımcı olur.
- Havalandırma ve ortam koşullarının akümülatör tipine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlar.
- Teknik bulguların akü grubu ve hücre bazında kayıt altına alınmasını sağlar.
Kontrol Kapsamı
Akümülatör Kontrolünde Neler İncelenir?
Aşağıdaki başlıklar genel kontrol kapsamını gösterir. Nihai kontrol ve ölçüm maddeleri akümülatör teknolojisi, sistem kapasitesi, üretici dokümanları ve kullanım koşullarına göre belirlenir.
Sistem kimlik bilgileri
Üretici, model, seri numarası, akümülatör tipi, hücre sayısı, nominal gerilim, kapasite ve üretim tarihi kayıt altına alınır.
Teknik dokümanlar
Üretici talimatları, bağlantı şemaları, şarj değerleri, bakım kayıtları ve önceki kontrol raporları incelenir.
Akümülatör teknolojisi
Sistemin sulu kurşun-asit, VRLA, jel, nikel-kadmiyum veya farklı bir teknolojiye sahip olduğu belirlenir.
Akü grubu yerleşimi
Hücrelerin veya blokların yerleşimi, sıralaması, erişilebilirliği ve bağlantı düzeni değerlendirilir.
Hücre ve blok gövdeleri
Akümülatör gövdeleri çatlak, şişme, deformasyon, renk değişimi ve darbe açısından incelenir.
Elektrolit sızıntısı
Hücre çevresi, kapaklar, kutup bölgeleri ve raf yüzeyleri sızıntı belirtileri açısından kontrol edilir.
Elektrolit seviyesi
Uygulanabilir akümülatör tiplerinde elektrolit seviyeleri üretici sınırlarına göre değerlendirilir.
Kutup başları
Pozitif ve negatif kutuplar korozyon, oksitlenme, gevşeme, aşırı ısınma izi ve fiziksel hasar açısından incelenir.
Hücre bağlantı köprüleri
Hücreler arası bağlantılar, köprüler, cıvatalar ve temas yüzeyleri fiziksel durum açısından değerlendirilir.
Bağlantı sıkılığı
Güvenli çalışma koşulları sağlandığında bağlantıların üretici tarafından belirtilen sıkma değerlerine uygunluğu değerlendirilir.
Bağlantı koruyucuları
Kutup başı kapakları, yalıtkan muhafazalar ve kısa devreye karşı kullanılan koruyucular kontrol edilir.
Ana güç kabloları
Pozitif ve negatif ana kablolar kesit, güzergâh, izolasyon, bağlantı ve mekanik koruma açısından incelenir.
Ara bağlantı kabloları
Akü grupları arasındaki kablolar gevşeme, aşınma, ezilme ve izolasyon hasarı açısından değerlendirilir.
Kablo pabuçları
Pabuçlar, sıkma bölgeleri, bağlantı cıvataları ve iletken girişleri fiziksel durum açısından kontrol edilir.
Sigortalar
Akü grubunu veya bağlı sistemi koruyan sigortaların tipi, değeri, muhafazası ve işaretlemesi incelenir.
Ayırma elemanı
Akümülatör grubunun güvenli biçimde devreden ayrılmasını sağlayan şalter, ayırıcı veya bağlantı düzeni değerlendirilir.
DC dağıtım panosu
Varsa doğru akım dağıtım panosu, şalterler, sigortalar, göstergeler ve etiketlemeler gözle incelenir.
Şarj cihazı
Redresör veya şarj cihazının üretici bilgileri, göstergeleri, çıkış değerleri, alarm ve çalışma durumu değerlendirilir.
Şarj gerilimi
Şarj cihazının akü tipine ve hücre sayısına uygun gerilim sağladığı ölçüm ve kayıtlarla değerlendirilir.
Şarj akımı
Mevcut sistem yapısına göre şarj akımı, akünün doluluk durumu ve üretici değerleri birlikte incelenir.
Şebeke kesintisi davranışı
Ana enerji kaybında akümülatör grubunun bağlı sistemi besleme fonksiyonu güvenli test planına göre değerlendirilir.
Düşük gerilim alarmı
Akü geriliminin belirlenen seviyenin altına düşmesi durumunda alarm veya bildirim fonksiyonu kontrol edilir.
Şarj arızası alarmı
Şarj cihazı, sigorta veya enerji besleme arızalarının sistem tarafından gösterilmesi değerlendirilir.
Hücre gerilimleri
Hücre veya blok gerilimleri uygun ölçüm yöntemiyle alınarak grup içerisindeki dağılım değerlendirilir.
Toplam grup gerilimi
Akü grubunun toplam çıkış gerilimi nominal değer ve işletme koşullarıyla karşılaştırılır.
İç direnç veya iletkenlik
Uygulanabilir sistemlerde hücre iç direnci veya iletkenlik sonuçları önceki ölçümlerle birlikte değerlendirilir.
Kapasite kayıtları
Varsa kapasite testi, deşarj testi veya yük testi kayıtları incelenir.
Yük altında davranış
Güvenli test planı oluşturulduğunda gerilim düşümü ve bağlı yükü besleme davranışı değerlendirilir.
Hücre sıcaklıkları
Hücre veya bloklar arasındaki anormal sıcaklık farklılıkları uygun yöntemle değerlendirilir.
Bağlantı sıcaklıkları
Kutup, köprü ve kablo bağlantılarındaki aşırı ısınma belirtileri görsel veya termal yöntemle incelenir.
Akü rafı
Raf veya sehpa; taşıma kapasitesi, korozyon, deformasyon, bağlantı ve zemine sabitleme açısından kontrol edilir.
Raf yalıtımı
Metal raflarda gerekli yalıtkan kaplama, ara parçalar ve hücrelerin birbirine temas riski değerlendirilir.
Deprem ve devrilme koruması
Hücrelerin kayma, devrilme veya raf üzerinden düşmesini sınırlayan bağlantılar ve bariyerler incelenir.
Zemin durumu
Akümülatör grubunun bulunduğu zemin; dayanım, seviye, sıvı etkisi ve temizlik açısından değerlendirilir.
Havalandırma
Akümülatör tipine göre doğal veya mekanik havalandırma düzeni ve hava dolaşımı incelenir.
Havalandırma fanları
Varsa fanların fiziksel durumu, çalışma fonksiyonu, kumandası ve hava akış yönü değerlendirilir.
Gaz birikimi riski
Şarj sırasında gaz çıkarabilen sistemlerde tavan, kanal ve kapalı hacimlerde birikim riski değerlendirilir.
Ortam sıcaklığı
Mahallin sıcaklığı, ısı kaynakları, güneş etkisi ve üretici tarafından önerilen çalışma aralığıyla ilişkisi incelenir.
Nem ve su etkisi
Akümülatörlerin su, yoğuşma, yüksek nem veya tesisat kaçaklarına maruz kalma riski değerlendirilir.
Elektriksel kısa devre riski
Açık bağlantılar, metal aletler, iletken raflar ve yabancı malzemelerin kısa devre oluşturma riski incelenir.
Yangın güvenliği
Mahaldeki yangın algılama, söndürme cihazları, yanıcı malzemeler ve sıcak çalışma riskleri gözle değerlendirilir.
Erişim ve çalışma alanı
Akü grupları arasında bakım, ölçüm ve acil müdahale için yeterli erişim alanı bulunması kontrol edilir.
Yetkisiz erişim
Akümülatör sistemine yalnızca yetkili personelin erişebilmesi için kapı, kilit ve uyarı düzeni değerlendirilir.
Uyarı levhaları
Elektrik tehlikesi, sigara ve açık alev yasağı, koruyucu donanım ve kimyasal risk uyarıları incelenir.
Kişisel koruyucu donanımlar
Akümülatör tipine göre gerekli gözlük, eldiven, yüz koruyucu ve diğer koruyucu donanımların hazır bulunması değerlendirilir.
Acil müdahale ekipmanı
Gerekli sistemlerde göz duşu, dökülme kiti, nötralizasyon malzemesi ve uygun yangın söndürme ekipmanı kontrol edilir.
Temizlik ve yabancı malzeme
Akü rafları ve çevresindeki toz, sıvı, metal parça ve depolanan yabancı malzemeler incelenir.
Genel teknik değerlendirme
Görsel bulgular, ölçüm sonuçları, şarj sistemi, ortam koşulları ve üretici dokümanları birlikte değerlendirilir.
Kontrol Öncesi
İşletmenin Hazırlaması Gerekenler
- Akümülatör üretici, model ve seri numarası bilgileri
- Akümülatör tipi ve kimyasal teknolojisi
- Hücre veya blok sayısı
- Nominal sistem gerilimi ve kapasitesi
- Bağlantı şeması ve DC tek hat şeması
- Üretici kullanım, şarj ve bakım talimatları
- Şarj cihazı üretici ve teknik bilgileri
- Önceki periyodik kontrol ve ölçüm raporları
- Hücre gerilimi, iç direnç ve kapasite test kayıtları
- Akü değişim tarihleri ve bakım geçmişi
- Şarj cihazı arıza ve bakım kayıtları
- Akümülatör grubuna güvenli erişim
- Raf ve bağlantıların görünür hâle getirilmesi
- Kontrol alanındaki metal ve yabancı malzemelerin kaldırılması
- Gerekli kişisel koruyucu donanımların hazırlanması
- Enerji izolasyonu gerekiyorsa yetkili elektrik personelinin hazır bulunması
- Sistemi tanıyan teknik sorumlunun hazır bulunması
Raporlama
Kontrol Raporunda Neler Bulunur?
- İş yeri, mahal ve sistem tanımlama bilgileri
- Üretici, model, seri numarası ve üretim tarihi
- Akümülatör tipi, hücre sayısı, nominal gerilim ve kapasite
- Üretici belgeleri ve önceki kayıtların değerlendirmesi
- Hücre ve blok gövdelerinin fiziksel durumu
- Kutup başları, köprüler ve kablo bağlantıları
- Elektrolit seviyesi veya sızıntı bulguları
- Sigorta, ayırıcı ve DC pano değerlendirmesi
- Şarj cihazı ve alarm sistemi sonuçları
- Hücre veya blok gerilimleri
- Toplam grup gerilimi
- Varsa iç direnç, iletkenlik veya kapasite sonuçları
- Raf, sehpa ve sabitleme bulguları
- Havalandırma ve ortam koşulları
- Yangın, kısa devre ve kimyasal risk değerlendirmesi
- Uyarı, erişim ve acil müdahale ekipmanları
- Tespit edilen teknik bulgular
- Kontrol sonucu ve teknik kanaat
- Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin kayıt bilgileri
Kontrol Süreci
Akümülatör Periyodik Kontrolü Nasıl İlerler?
- 1
Sistem bilgilerinin alınması
Akü tipi, hücre sayısı, gerilim, kapasite, kullanım amacı ve şarj sistemi belirlenir.
- 2
Doküman incelemesi
Üretici talimatları, bağlantı şemaları, bakım kayıtları ve önceki ölçüm sonuçları değerlendirilir.
- 3
Alan güvenliğinin sağlanması
Elektriksel ve kimyasal risklere göre çalışma alanı düzenlenir ve gerekli koruyucu donanımlar hazırlanır.
- 4
Fiziksel hücre kontrolü
Hücre gövdeleri, kutuplar, bağlantılar, sızıntılar ve görünür hasarlar incelenir.
- 5
Kablo ve koruma kontrolü
Ana kablolar, bağlantı köprüleri, sigortalar, ayırıcılar ve DC dağıtım sistemi değerlendirilir.
- 6
Şarj sistemi kontrolü
Şarj cihazı, çıkış değerleri, alarm fonksiyonları ve enerji kesintisi davranışı incelenir.
- 7
Ölçüm çalışmaları
Hücre ve grup gerilimleri ile kapsam dâhilindeki diğer elektriksel değerler ölçülür.
- 8
Raf ve ortam kontrolü
Raflar, sabitlemeler, havalandırma, sıcaklık, erişim ve yangın güvenliği değerlendirilir.
- 9
Teknik değerlendirme
Görsel bulgular, ölçümler, bakım kayıtları ve üretici sınırları birlikte değerlendirilir.
- 10
Raporlama
Kontrol kapsamı, ölçüm sonuçları, teknik bulgular ve sonuç akü grubu bazında raporlanır.
Saha Bulguları
Sık Karşılaşılabilen Teknik Bulgular
Aşağıdaki maddeler kesin uygunsuzluk listesi değildir. Kontrol sonucu yalnızca sahada yapılan inceleme ve ölçümler sonrasında oluşturulur.
- Akümülatör kimlik veya kapasite bilgilerinin okunamaz olması
- Hücre veya blok gövdesinde şişme
- Gövde çatlağı veya elektrolit sızıntısı
- Kutup başlarında oksitlenme veya korozyon
- Bağlantı köprülerinde gevşeme
- Kablo izolasyonunda aşınma veya hasar
- Kablo pabuçlarında ısınma izi
- Kutup koruyucu kapaklarının eksik olması
- Hücre gerilimleri arasında belirgin farklılık bulunması
- Toplam grup geriliminin beklenen değerden sapması
- İç direnç değerlerinde dengesizlik
- Şarj geriliminin akü tipine uygun olmaması
- Şarj cihazında kalıcı alarm bulunması
- Şebeke kesintisinde akü grubunun bağlı sistemi besleyememesi
- Akü rafında korozyon veya deformasyon
- Rafın zemine sabitlenmemiş olması
- Hücrelerin kayma veya devrilmeye karşı korunmaması
- Akü odasında yetersiz havalandırma
- Havalandırma fanlarının çalışmaması
- Akülerin yüksek sıcaklığa maruz kalması
- Akü mahallinde su veya nem bulunması
- Akü raflarında metal ve yabancı malzeme depolanması
- Açık kutup başlarının kısa devreye karşı korunmaması
- Uyarı levhalarının eksik olması
- Acil müdahale ekipmanlarının bulunmaması
- Bakım ve ölçüm kayıtlarının bulunmaması
Mevzuat
Akümülatörlerde Elektriksel, Kimyasal ve Ortam Güvenliği
Akümülatörler, yürürlükteki iş ekipmanları düzenlemelerinde elektrik grubu ekipmanları arasında değerlendirilir. Kontrolün akümülatör teknolojisi, üretici talimatları, elektriksel bağlantılar, şarj sistemi, kullanım amacı, havalandırma ve mevcut saha koşulları esas alınarak gerçekleştirilmesi gerekir.
Kontrol Dönemi
Kontrol Süresi Nasıl Belirlenir?
Kontrol dönemi; yürürlükteki mevzuat, üretici talimatları, akümülatör teknolojisi, kullanım sıklığı, ortam sıcaklığı, şarj-deşarj döngüleri ve önceki kontrol sonuçlarına göre belirlenir. Akü grubu değişimi, şarj cihazı değişikliği, aşırı ısınma, kısa devre, sızıntı, yangın veya uzun süre kullanım dışı kalma sonrasında ilave kontrol gerekebilir.
Yetkili Kişi
Kontrolü Kim Gerçekleştirebilir?
Akümülatör periyodik kontrolünün, elektrik grubu ekipmanları için gerekli meslek, eğitim, kayıt ve yetki şartlarını taşıyan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Akümülatör Periyodik Kontrolü Hakkında
Hangi akümülatör sistemleri kontrol edilebilir?
Sulu kurşun-asit, VRLA, jel, nikel-kadmiyum ve benzeri sabit akümülatör sistemleri teknik özelliklerine göre değerlendirilebilir.
Akü gerilimi ölçülür mü?
Hücre veya blok gerilimleri ile toplam grup gerilimi uygun ölçüm yöntemiyle değerlendirilir.
Akü kapasitesi test edilir mi?
Kapasite veya deşarj testi, hizmet kapsamı, sistemin kullanım amacı ve güvenli test imkânına göre ayrıca planlanabilir.
Şarj cihazı kontrol edilir mi?
Evet. Şarj cihazının çıkış değerleri, göstergeleri, alarmları ve akü grubuyla uyumu değerlendirilir.
Şişmiş akü kullanılabilir mi?
Şişme, iç arıza veya aşırı sıcaklık belirtisi olabilir. Teknik değerlendirme yapılmadan normal kullanım sürdürülmemelidir.
Akü kutup başları neden ısınır?
Gevşeklik, oksitlenme, yüksek temas direnci veya aşırı akım bağlantı bölgelerinde ısınmaya neden olabilir.
Akümülatörler için havalandırma gerekli midir?
Gereklilik akümülatör teknolojisine, şarj koşullarına, hücre sayısına ve mahal özelliklerine göre belirlenir.
Akü odasında açık alev kullanılabilir mi?
Gaz oluşma ihtimali bulunan akümülatör sistemlerinde açık alev, kıvılcım ve sigara ciddi risk oluşturabilir.
Bakım yapılması periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Akü bakımı, parça değişimi, şarj işlemi ve periyodik kontrol farklı amaçlara sahiptir.
Akülerin tamamı tek tek incelenir mi?
Kontrol kapsamı hücre sayısı, sistem yapısı ve uygulanacak ölçümlere göre belirlenir. Hücre veya blok bazında kayıt oluşturulabilir.
Akü değişiminden sonra yeniden kontrol gerekir mi?
Grup kapasitesini, bağlantı düzenini veya şarj sistemini etkileyen değişikliklerden sonra ilave teknik değerlendirme gerekebilir.
Kontrol sonucunda rapor hazırlanır mı?
Evet. Akü grubu bilgileri, ölçüm sonuçları, bağlantılar, şarj sistemi, ortam koşulları ve teknik bulgular raporlanır.
Resmî Kaynaklar
İçeriğin Dayandığı Kaynaklar
Mevzuat ve kontrol kriterleri değişebilir. Uygulamada kontrol tarihinde yürürlükte bulunan resmî belgeler esas alınmalıdır.
Kontrol Talebi
Akümülatör Kontrolünüzü Planlayın
Akümülatör tipi, hücre sayısı, nominal gerilim, kapasite, kullanım amacı, şarj cihazı bilgileri, bakım kayıtları ve önceki ölçüm raporlarını paylaşın. Kontrolü sistemin mevcut teknik yapısına göre planlayalım.