Basınçlı Kaplar
Basınçlı Tank Periyodik Kontrolü
Gaz, hava, su veya proses akışkanlarını basınç altında depolayan tankları; gövde, kaynaklar, bağlantılar, emniyet donanımları ve çalışma koşullarıyla birlikte değerlendirerek raporluyoruz.
Genel Tanım
Basınçlı Tank Nedir?
Basınçlı tank; gaz, hava, su veya farklı proses akışkanlarını atmosfer basıncından farklı bir iç basınç altında depolamak, dengelemek veya prosese iletmek amacıyla kullanılan kapalı ekipmandır.
Basınçlı tankların tasarımı ve kontrol kapsamı; depolanan akışkanın özelliğine, tank hacmine, çalışma basıncına, sıcaklığa, yerleşim biçimine ve bağlı olduğu prosese göre değişebilir.
Periyodik kontrolde tank gövdesi, kaynak ve birleşim bölgeleri, nozullar, flanşlar, vanalar, emniyet ventilleri, manometreler, tahliye sistemi, kaide ve sabitleme elemanları birlikte değerlendirilir.
Bakım, boya yenileme, parça değişimi veya kaçak onarımı periyodik kontrolün yerine geçmez. Periyodik kontrol, ekipmanın kontrol tarihindeki teknik durumunun değerlendirilerek kayıt altına alınmasını amaçlar.
Neden Önemlidir?
Basınç Altında Çalışan Tankın Teknik Durumunu Değerlendirin
- Tank gövdesindeki korozyon, deformasyon ve fiziksel hasarların belirlenmesine yardımcı olur.
- Kaynak, flanş, nozul ve bağlantı bölgelerindeki kaçak veya hasarların tespitini destekler.
- Emniyet ventili ve basınç göstergelerinin mevcut durumunun değerlendirilmesini sağlar.
- Kaide, ayak ve ankraj sistemindeki gevşeme veya deformasyonların belirlenmesine yardımcı olur.
- Basınçlı akışkanın özelliklerinden kaynaklanan proses ve işletme risklerinin değerlendirilmesini destekler.
- Kontrol ve test sonuçlarının izlenebilir teknik raporda kayıt altına alınmasını sağlar.
Kontrol Kapsamı
Basınçlı Tank Kontrolünde Neler İncelenir?
Aşağıdaki maddeler genel kontrol kapsamını gösterir. Nihai muayene ve test başlıkları tankın tasarımına, depolanan akışkana, çalışma değerlerine ve güncel teknik kriterlere göre belirlenir.
Ekipman kimlik bilgileri
Marka, model, seri numarası, üretim yılı, hacim, çalışma basıncı, sıcaklık ve depolanan akışkan bilgileri kayıt altına alınır.
Tank gövdesi
Gövde; korozyon, aşınma, ezilme, şişme, çatlak belirtisi, darbe, sızıntı ve diğer fiziksel hasarlar açısından incelenir.
Kaynak bölgeleri
Erişilebilir kaynak dikişleri, birleşim noktaları ve gövde geçişleri yüzey bozukluğu, çatlak belirtisi ve korozyon açısından değerlendirilir.
Nozul ve flanşlar
Giriş, çıkış, tahliye ve ölçüm bağlantılarındaki nozullar, flanşlar, contalar ve bağlantı elemanları incelenir.
Emniyet ventili
Emniyet ventilinin varlığı, bağlantısı, fiziksel durumu, tanımlama bilgileri, tahliye yönü ve tankla uyumu değerlendirilir.
Manometre ve göstergeler
Basınç, sıcaklık veya seviye göstergelerinin okunabilirliği, ölçüm aralığı, fiziksel durumu ve bağlantıları kontrol edilir.
Vana ve bağlantılar
Dolum, çıkış, izolasyon, tahliye ve boşaltma vanaları ile bağlı boru tesisatı sızıntı ve fiziksel hasar açısından incelenir.
Tahliye ve drenaj sistemi
Tankın güvenli biçimde boşaltılmasını sağlayan drenaj, tahliye ve havalandırma bağlantıları değerlendirilir.
Kaide ve sabitlemeler
Tank ayakları, etek sacı, konsollar, kaide, ankrajlar ve sabitleme elemanları korozyon, gevşeme ve deformasyon açısından kontrol edilir.
Dış kaplama ve izolasyon
Varsa izolasyon ve dış kaplama; hasar, nem, korozyon belirtisi ve gövde muayenesine engel oluşturma açısından değerlendirilir.
İç yüzey değerlendirmesi
Tankın tasarımı, erişim imkânı ve güvenli çalışma koşulları uygunsa erişilebilir iç yüzeyler korozyon, tortu ve hasar açısından incelenebilir.
Muayene ve test uygulaması
Tankın teknik özelliklerine ve kontrol planına göre görsel muayene, et kalınlığı ölçümü, tahribatsız muayene veya uygun basınç testi yöntemleri uygulanabilir.
Kontrol Öncesi
İşletmenin Hazırlaması Gerekenler
- Tankın marka, model, seri numarası ve hacim bilgileri
- Çalışma basıncı, sıcaklık ve depolanan akışkan bilgileri
- Üretici kullanım, bakım ve teknik dokümanları
- Varsa tank projesi, teknik dosya ve uygunluk belgeleri
- Önceki periyodik kontrol, bakım ve onarım raporları
- Emniyet ventili, manometre ve gösterge kayıtları
- Tankın bağlı olduğu proses ve boru tesisatı bilgileri
- Tankın güvenli biçimde devreden çıkarılması
- Basıncın tamamen boşaltılması ve bağlantıların izole edilmesi
- Gerekli olması hâlinde tankın boşaltılması, temizlenmesi ve gazdan arındırılması
- Kapak, menhol ve muayene noktalarına güvenli erişim
- Kapalı alan, kimyasal, yanıcı veya zehirli akışkan risklerine karşı gerekli saha tedbirleri
- Tesisi ve tank sistemini tanıyan teknik sorumlu
Raporlama
Kontrol Raporunda Neler Bulunur?
- İş yeri ve ekipman tanımlama bilgileri
- Tankın marka, model, seri numarası ve hacmi
- Çalışma basıncı, sıcaklık ve akışkan bilgileri
- Teknik doküman ve önceki rapor değerlendirmesi
- Gövde, kaynak ve birleşim bölgelerine ilişkin bulgular
- Nozul, flanş, vana ve boru bağlantısı tespitleri
- Emniyet ventili, manometre ve gösterge bilgileri
- Kaide, ankraj, dış kaplama ve izolasyon değerlendirmesi
- Varsa iç yüzey ve et kalınlığı ölçüm sonuçları
- Uygulanan muayene veya test yöntemi
- Ölçüm ve test sonuçları
- Teknik değerlendirme ve kontrol sonucu
- Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişi bilgileri
Kontrol Süreci
Basınçlı Tank Periyodik Kontrolü Nasıl İlerler?
- 1
Ekipman bilgilerinin alınması
Tankın hacmi, basıncı, sıcaklığı, depoladığı akışkan ve bağlı olduğu proses hakkında bilgiler alınır.
- 2
Doküman incelemesi
Üretici belgeleri, proje, teknik dosya, etiket bilgileri ve önceki kontrol kayıtları değerlendirilir.
- 3
Risk ve hazırlık planlaması
Tankın güvenli biçimde devreden çıkarılması, basınçsızlaştırılması, boşaltılması ve gerekiyorsa gazdan arındırılması planlanır.
- 4
Görsel muayene
Gövde, kaynaklar, nozullar, flanşlar, vanalar, göstergeler, emniyet donanımları ve sabitlemeler incelenir.
- 5
Ölçüm ve teknik muayene
Tankın özelliklerine göre et kalınlığı ölçümü, tahribatsız muayene veya diğer uygun teknik yöntemler uygulanabilir.
- 6
Basınç veya sızdırmazlık testi
Gerekli görülmesi ve güvenli koşulların sağlanması hâlinde tankın özelliklerine uygun test yöntemi uygulanır.
- 7
Teknik değerlendirme
Saha bulguları, ölçüm sonuçları, tank bilgileri ve güncel teknik kriterler birlikte değerlendirilir.
- 8
Raporlama
Kontrol kapsamı, kullanılan yöntemler, bulgular, sonuçlar ve teknik kanaat raporlanır.
Saha Bulguları
Sık Karşılaşılabilen Teknik Bulgular
Aşağıdaki maddeler kesin uygunsuzluk listesi değildir. Kontrol sonucu yalnızca sahada yapılan inceleme ve ölçümler sonrasında oluşturulur.
- Tank etiketinin eksik veya okunamaz olması
- Gövde yüzeyinde korozyon veya boya bozulması
- Kaynak bölgelerinde yüzey bozukluğu veya çatlak belirtisi
- Flanş, nozul veya vana bağlantılarında kaçak
- Emniyet ventilinin ayar veya tanımlama bilgilerinin bulunmaması
- Manometrenin hasarlı, okunamaz veya uygun olmayan aralıkta olması
- Tahliye ve drenaj bağlantılarının uygunsuz olması
- Tank ayakları, kaide veya ankrajlarda gevşeme ve korozyon
- İzolasyon altında nem veya korozyon belirtisi
- İç yüzeyde tortu, çukurlaşma veya korozyon
- Tank ile bağlı boru tesisatı arasında aşırı mekanik yük oluşması
- Bakım, onarım ve önceki kontrol kayıtlarının bulunmaması
Mevzuat
Basınçlı Tanklarda Kontrol ve Teknik Değerlendirme Esasları
Basınç altında çalışan tanklar basınçlı kap ve tesisatlar grubunda değerlendirilir. Kontrol; yürürlükteki mevzuat, ekipmana ilişkin güncel resmî kriterler, üretici talimatları, ilgili teknik standartlar, tankın tasarım özellikleri ve depolanan akışkanın riskleri dikkate alınarak gerçekleştirilmelidir.
Kontrol Dönemi
Kontrol Süresi Nasıl Belirlenir?
Kontrol dönemi; yürürlükteki mevzuat, üretici talimatları, tankın çalışma basıncı ve sıcaklığı, depolanan akışkan, kullanım yoğunluğu, çevresel koşullar ve önceki kontrol sonuçlarına göre belirlenir. Önemli onarım, kaynak işlemi, akışkan değişikliği, uzun süre kullanım dışı kalma veya güvenliği etkileyen değişiklik sonrasında ilave kontrol gerekebilir.
Yetkili Kişi
Kontrolü Kim Gerçekleştirebilir?
Basınçlı tank periyodik kontrolünün; basınçlı kap ve tesisatlar alanında ilgili meslek, eğitim, kayıt ve yetki şartlarını taşıyan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Basınçlı Tank Periyodik Kontrolü Hakkında
Basınçlı tank nedir?
Gaz, hava, su veya başka bir proses akışkanını atmosfer basıncından farklı bir iç basınç altında depolayan kapalı ekipmandır.
Her kapalı tank basınçlı kap mıdır?
Hayır. Tankın çalışma basıncı, tasarımı ve kullanım amacı değerlendirilmelidir. Atmosferik tanklarla basınç altında çalışan tankların kontrol kapsamı aynı değildir.
Kontrol sırasında tank boşaltılır mı?
Uygulanacak muayene yöntemine göre tankın devreden çıkarılması, basınçsızlaştırılması, boşaltılması, temizlenmesi ve gerekiyorsa gazdan arındırılması gerekebilir.
Tankın iç yüzeyi kontrol edilir mi?
Tankın tasarımı, menhol erişimi ve güvenli çalışma koşulları uygunsa iç yüzeyler korozyon, tortu ve fiziksel hasar açısından incelenebilir.
Et kalınlığı ölçümü yapılır mı?
Korozyon riski, tankın yaşı, çalışma koşulları ve kontrol planına göre ultrasonik et kalınlığı ölçümü uygulanabilir.
Basınç testi her tankta zorunlu mudur?
Uygulanacak test yöntemi tankın tasarımı, teknik özellikleri, üretici belgeleri, mevcut durumu ve güncel kontrol kriterlerine göre yetkili kişi tarafından belirlenir.
Emniyet ventili kontrol edilir mi?
Evet. Emniyet ventilinin varlığı, bağlantısı, fiziksel durumu, tanımlama bilgileri, tahliye düzeni ve tankla uyumu değerlendirilir.
Depolanan akışkan kontrolü etkiler mi?
Evet. Yanıcı, zehirli, aşındırıcı veya oksitleyici akışkanlar farklı güvenlik hazırlıkları ve muayene koşulları gerektirebilir.
Bakım yapılması periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Boya, vana değişimi, kaynak onarımı ve kaçak giderme bakım veya onarım işlemidir. Periyodik kontrol tankın mevcut teknik durumunun bağımsız değerlendirilmesidir.
Resmî Kaynaklar
İçeriğin Dayandığı Kaynaklar
Mevzuat ve kontrol kriterleri değişebilir. Uygulamada kontrol tarihinde yürürlükte bulunan resmî belgeler esas alınmalıdır.
Kontrol Talebi
Basınçlı Tank Periyodik Kontrolünüzü Planlayın
Tankın hacim, çalışma basıncı, sıcaklık, depolanan akışkan, üretici, teknik dosya ve önceki rapor bilgilerini paylaşın. Kontrol kapsamını ekipmanınızın özelliklerine göre planlayalım.