Kaldırma Ekipmanları
Çektirme Periyodik Kontrolü
Manuel kollu, zincirli veya halatlı çektirmeleri; taşıyıcı gövde, kumanda kolu, tambur veya zincir mekanizması, kancalar, mandallar, fren sistemi ve bağlantı elemanlarıyla birlikte değerlendirerek raporluyoruz.
Genel Tanım
Çektirme Nedir?
Çektirme; yükleri kontrollü biçimde çekmek, germek, konumlandırmak veya sınırlı koşullarda kaldırmak amacıyla kullanılan; kol, dişli, mandal, zincir, çelik halat ve kanca sistemlerinden oluşabilen manuel iş ekipmanıdır.
Çektirmeler kollu halatlı, kollu zincirli, mandallı, tamburlu veya özel amaçlı farklı tasarımlarda üretilebilir.
Periyodik kontrol yalnızca kolun hareket ettirilmesinden oluşmaz. Gövde, dişli sistemi, tambur, zincir veya halat, kancalar, mandallar, fren, pimler ve bağlantı noktaları birlikte değerlendirilir.
Ekipmanın güvenli kapasitesi; yükün ağırlığı, çekme yönü, bağlantı açısı, ankraj noktası, kullanılan aksesuarlar ve üretici tarafından tanımlanan çalışma biçimine bağlıdır.
Çektirme, üretici tarafından açıkça uygunluğu belirtilmedikçe insan kaldırmak, yük altında destek sağlamak veya ani darbe yüklerine maruz bırakılmak amacıyla kullanılmamalıdır.
Halat, zincir, kanca veya mandal değişimi ile yağlama ve mekanik ayar işlemleri periyodik kontrolün yerine geçmez.
Neden Önemlidir?
Gövde, Yük Taşıyan Elemanlar ve Geri Kaçmayı Önleyen Sistemi Birlikte Değerlendirin
- Ana gövde ve taşıyıcı mekanizmadaki deformasyon veya çatlak belirtilerinin belirlenmesine yardımcı olur.
- Zincir veya çelik halattaki aşınma, uzama, tel kopması ve korozyonun tespitini destekler.
- Kanca ve bağlantı elemanlarındaki açılma, deformasyon ve mandal sorunlarının değerlendirilmesini sağlar.
- Dişli, tambur, mandal ve fren mekanizmasının geri kaçmayı önleme fonksiyonunun kontrol edilmesine yardımcı olur.
- Kumanda kolu, pim ve bağlantılardaki aşınma veya boşlukların belirlenmesini sağlar.
- Fonksiyon ve yük deneyi sonuçlarının ekipman bazında raporlanmasını sağlar.
Kontrol Kapsamı
Çektirme Kontrolünde Neler İncelenir?
Aşağıdaki maddeler genel kontrol kapsamını gösterir. Nihai muayene, fonksiyon ve yük deneyi adımları ekipmanın zincirli veya halatlı yapısına, kapasitesine ve üretici talimatlarına göre belirlenir.
Ekipman kimlik bilgileri
Marka, model, seri numarası, üretim yılı, azami çalışma yükü, çekme mesafesi ve ekipman tipi kayıt altına alınır.
Kapasite etiketi
Azami çalışma yükü, üretici bilgileri ve güvenli kullanım uyarılarının görünür ve okunabilir olması kontrol edilir.
Ana gövde
Taşıyıcı gövde, yan plakalar, muhafazalar ve bağlantılar deformasyon, çatlak belirtisi, darbe ve korozyon açısından incelenir.
Kumanda kolu
Çalıştırma kolu, kol bağlantısı, kavrama yüzeyi ve hareket mekanizması eğilme, çatlak belirtisi, gevşeme ve fiziksel hasar açısından değerlendirilir.
Kol bağlantı pimi
Kumanda kolunu mekanizmaya bağlayan pim, burç, segman ve kilitleme elemanları aşınma ve eksiklik açısından kontrol edilir.
Dişli sistemi
Dişliler, miller, yataklar ve erişilebilir mekanik bileşenler aşınma, kırık diş, boşluk ve yağlama durumu açısından incelenir.
Mandal mekanizması
İleri-geri çalışma ve yükün geri kaçmasını önleyen mandal, tırnak, yay ve dişli ilişkisi fonksiyonel olarak değerlendirilir.
Fren sistemi
Varsa yükü durdurma ve bulunduğu konumda tutma görevini üstlenen fren bileşenleri fiziksel ve fonksiyonel açıdan kontrol edilir.
Tambur
Halatlı modellerde tambur; yivler, flanşlar, gövde, bağlantılar ve düzgün sarım açısından incelenir.
Tambur mili ve yatakları
Tambur mili, yataklar, burçlar ve bağlantı noktaları aşınma, boşluk, deformasyon ve sabitleme açısından değerlendirilir.
Halat kılavuzu
Varsa halatın tambura düzenli sarılmasını sağlayan kılavuz sistemi aşınma, sıkışma ve düzgün çalışma açısından kontrol edilir.
Çelik halat
Çelik halat; tel kopması, aşınma, ezilme, bükülme, korozyon, çap değişimi ve kuş gözü oluşumu açısından değerlendirilir.
Halat uç bağlantıları
Soket, yüksük, klemens, presli bağlantı ve diğer halat sonlandırmaları fiziksel durum ve uygun sabitleme açısından incelenir.
Yük zinciri
Zincirli modellerde yük zinciri; uzama, aşınma, burulma, korozyon, hasarlı bakla ve uygunsuz ek açısından kontrol edilir.
Zincir çarkı
Zincir çarkı, cepler, kılavuzlar ve zincirin mekanizma içindeki hareketi aşınma ve uyum açısından değerlendirilir.
Zincir sonlandırması
Zincir uç bağlantısı, durdurucu, pim ve kilitleme elemanlarının mevcut ve güvenli durumda olması kontrol edilir.
Üst bağlantı noktası
Üst kanca, halka, mapa, pim veya ekipmanın ankraj sistemine bağlandığı eleman deformasyon ve aşınma açısından incelenir.
Yük kancası
Yük kancası; ağız açıklığı, boyun, gövde, uç, dönme bağlantısı, aşınma ve deformasyon açısından değerlendirilir.
Kanca emniyet mandalı
Kanca ağzının istem dışı açılmasını sınırlayan emniyet mandalının mevcut ve çalışır durumda olması kontrol edilir.
Döner bağlantılar
Varsa döner kanca, fırdöndü ve benzeri bağlantıların serbest hareketi, boşluğu ve fiziksel durumu incelenir.
Pimler ve kilitlemeler
Taşıyıcı pimler, cıvatalar, somunlar, segmanlar ve diğer kilitleme elemanları gevşeme ve eksiklik açısından kontrol edilir.
Koruyucu muhafazalar
Dişli, tambur ve sıkışma riski bulunan hareketli parçaları örten muhafazaların mevcut ve sağlam olması değerlendirilir.
Ankraj ve bağlantı düzeni
Çektirmenin bağlandığı sabit nokta, travers, mapa veya diğer bağlantının erişilebilir bölümleri gözle incelenir.
Çekme doğrultusu
Halat veya zincirin ekipmandan çıkış doğrultusu, yan yüklenme, çapraz çekme ve bağlantı açısı açısından değerlendirilir.
Boşta çalışma
Kol, mandal, tambur, zincir veya halat mekanizmasının yüksüz durumda düzgün ve takılmadan çalışması kontrol edilir.
Yüksüz fonksiyon deneyi
Çekme, bırakma, yön değiştirme, durdurma ve geri kaçmayı önleme fonksiyonları yüksüz olarak denenir.
Yük altında tutma deneyi
Çektirmenin uygun deney yükünü belirlenen konumda güvenli biçimde tutup tutmadığı değerlendirilir.
Yük ve fonksiyon deneyi
Ekipmanın kapasitesi, üretici talimatları ve güncel kriterlere uygun deney yüküyle gerekli deneyler uygulanır.
Deney sonrası muayene
Gövde, kol, dişliler, mandal, halat veya zincir, kancalar ve bağlantılar deney sonrasında yeniden incelenir.
Kontrol Öncesi
İşletmenin Hazırlaması Gerekenler
- Çektirmenin marka, model, seri numarası ve üretim yılı bilgileri
- Azami çalışma yükü ve çekme mesafesi
- Zincirli, halatlı, kollu veya tamburlu tip bilgisi
- Üretici kullanım, bakım ve teknik dokümanları
- Varsa uygunluk belgesi ve teknik dosya
- Önceki periyodik kontrol, bakım ve onarım raporları
- Zincir, halat, kanca, mandal veya dişli değişim kayıtları
- Ekipmanın temiz ve çalışır durumda olması
- Halat veya zincirin tamamına güvenli erişim
- Kontrol alanının yaya ve araç trafiğinden ayrılması
- Çekme doğrultusunda yeterli ve güvenli çalışma alanı
- Uygun kapasitede doğrulanmış ankraj veya bağlantı noktası
- Yük deneyi için uygun ve doğrulanabilir deney yükü
- Deney yüküne uygun bağlantı ve kaldırma aksesuarları
- Yükün ani hareketini, kaymasını veya devrilmesini önleyen düzen
- Ekipmanı tanıyan yetkili personelin hazır bulunması
Raporlama
Kontrol Raporunda Neler Bulunur?
- İş yeri ve ekipman tanımlama bilgileri
- Çektirmenin marka, model, seri numarası ve üretim yılı
- Ekipman tipi, kapasitesi ve çekme mesafesi
- Üretici belgeleri ve önceki rapor değerlendirmesi
- Ana gövde, kumanda kolu ve bağlantı bulguları
- Dişli, mandal, fren ve yataklama sistemi değerlendirmesi
- Tambur ve halat kılavuz sistemi bulguları
- Çelik halat veya yük zinciri değerlendirmesi
- Halat ve zincir uç bağlantılarının sonuçları
- Üst bağlantı ve yük kancası tespitleri
- Kanca emniyet mandalı ve döner bağlantı bulguları
- Koruyucu muhafaza ve ankraj düzeni değerlendirmesi
- Yüksüz fonksiyon deneyi sonuçları
- Yük altında tutma deneyinin yöntemi ve sonucu
- Kullanılan deney yükü ve yük deneyi sonuçları
- Deney sonrası muayene bulguları
- Tespit edilen teknik bulgular
- Kontrol sonucu ve teknik kanaat
- Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin kayıt bilgileri
Kontrol Süreci
Çektirme Periyodik Kontrolü Nasıl İlerler?
- 1
Ekipman bilgilerinin alınması
Çektirmenin tipi, kapasitesi, çekme mesafesi, kullanım amacı ve bağlantı düzeni belirlenir.
- 2
Doküman incelemesi
Üretici belgeleri, önceki kontrol, bakım, onarım ve kritik parça değişim kayıtları değerlendirilir.
- 3
Saha hazırlığı
Kontrol alanı sınırlandırılır, deney yükü ve güvenli ankraj noktası hazırlanır.
- 4
Gövde ve mekanizma muayenesi
Ana gövde, kumanda kolu, dişliler, mandallar, tambur, pimler ve muhafazalar incelenir.
- 5
Yük taşıyan elemanların kontrolü
Halat veya zincir, kancalar, uç bağlantıları ve ankraj düzeni değerlendirilir.
- 6
Yüksüz fonksiyon deneyi
Çekme, yön değiştirme, durdurma, bırakma ve geri kaçmayı önleme fonksiyonları denenir.
- 7
Yük altında tutma deneyi
Ekipmanın uygun deney yükünü güvenli biçimde tutup tutmadığı kontrol edilir.
- 8
Yük deneyi
Çektirmenin kapasitesine ve teknik özelliklerine uygun yükle gerekli deneyler uygulanır.
- 9
Deney sonrası inceleme
Gövde, dişliler, mandal, halat veya zincir, kancalar ve bağlantılar yeniden değerlendirilir.
- 10
Raporlama
Kontrol kapsamı, deneyler, teknik bulgular, sonuçlar ve kanaat ekipman bazında raporlanır.
Saha Bulguları
Sık Karşılaşılabilen Teknik Bulgular
Aşağıdaki maddeler kesin uygunsuzluk listesi değildir. Kontrol sonucu yalnızca sahada yapılan inceleme ve ölçümler sonrasında oluşturulur.
- Kapasite veya ekipman etiketinin eksik ya da okunamaz olması
- Ana gövdede deformasyon, darbe veya ileri korozyon
- Kaynak bölgelerinde çatlak veya yüzey bozukluğu belirtisi
- Kumanda kolunda eğilme veya gevşeme
- Kol bağlantı piminde aşınma veya kilitleme eksikliği
- Dişli sisteminde kırık diş veya aşırı boşluk
- Mandal mekanizmasının geri kaçmayı önlememesi
- Mandal yayı veya tırnağında aşınma
- Fren sisteminin yükü güvenli biçimde tutmaması
- Tamburda deformasyon veya yiv aşınması
- Halatın tambura düzensiz sarılması
- Çelik halatta tel kopması, ezilme veya korozyon
- Halat uç bağlantısının uygunsuz olması
- Yük zincirinde uzama, aşınma veya burulma
- Zincir baklalarında deformasyon veya hasar
- Zincir sonlandırıcısının eksik olması
- Üst veya alt kancada açılma ve deformasyon
- Kanca emniyet mandalının eksik veya çalışmaz olması
- Döner bağlantıda aşırı boşluk veya sıkışma
- Taşıyıcı pim ve bağlantılarda gevşeme
- Koruyucu muhafazaların eksik veya hasarlı olması
- Uygunsuz yan çekme veya çapraz yükleme belirtileri
- Ankraj noktasının tanımsız veya yetersiz olması
- Bakım ve önceki kontrol kayıtlarının bulunmaması
Mevzuat
Çektirmelerde Periyodik Kontrol ve Yük Deneyi Esasları
Çektirmeler, kullanım biçimi ve teknik özellikleri doğrultusunda kaldırma ve iletme ekipmanları kapsamında değerlendirilebilir. Kontrolün yürürlükteki iş ekipmanları mevzuatı, kontrol tarihinde geçerli resmî dokümanlar, üretici talimatları, ekipmanın kapasitesi ve kullanım amacı esas alınarak gerçekleştirilmesi gerekir. Ekipmanın güncel EK-III kapsamındaki sınıflandırması mühendis tarafından ayrıca doğrulanmalıdır.
Kontrol Dönemi
Kontrol Süresi Nasıl Belirlenir?
Kontrol dönemi; yürürlükteki mevzuat, üretici talimatları, kullanım yoğunluğu, çekilen veya kaldırılan yüklerin niteliği, çalışma ortamı ve önceki kontrol sonuçlarına göre belirlenir. Halat, zincir, kanca, mandal, fren veya taşıyıcı gövdede önemli onarım, darbe, aşırı yükleme ya da uzun süre kullanım dışı kalma sonrasında ilave kontrol gerekebilir.
Yetkili Kişi
Kontrolü Kim Gerçekleştirebilir?
Çektirme periyodik kontrolünün; ekipmanın güncel mevzuat kapsamındaki sınıflandırmasına uygun meslek, eğitim, kayıt ve yetki şartlarını taşıyan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Çektirme Periyodik Kontrolü Hakkında
Çektirme nedir?
Yükleri çekmek, germek, konumlandırmak veya ekipmanın tasarımı uygunsa sınırlı koşullarda kaldırmak amacıyla kullanılan manuel mekanik ekipmandır.
Çektirme ile caraskal aynı mıdır?
Hayır. Caraskallar çoğunlukla düşey yük kaldırmaya, çektirmeler ise çekme ve konumlandırma işlemlerine yönelik tasarlanır. Kesin kullanım üretici talimatından doğrulanmalıdır.
Her çektirme yük kaldırmak için kullanılabilir mi?
Hayır. Ekipmanın yük kaldırmaya uygunluğu kapasite etiketi, üretici talimatı ve teknik dokümanlarından doğrulanmalıdır.
Çektirme halatı kontrol edilir mi?
Evet. Çelik halat tel kopması, aşınma, ezilme, korozyon, bükülme ve uç bağlantıları açısından değerlendirilir.
Zincirli çektirmede zincir kontrol edilir mi?
Evet. Zincir baklaları uzama, aşınma, burulma, korozyon ve hasar açısından incelenir.
Kancalar kontrol edilir mi?
Evet. Kancalar deformasyon, ağız açıklığı, aşınma ve emniyet mandalının çalışması açısından değerlendirilir.
Mandal ve fren sistemi neden önemlidir?
Bu sistemler yükün veya mekanizmanın kontrolsüz biçimde geri kaçmasını önlemeye yardımcı olur.
Çektirmede yük deneyi yapılır mı?
Uygulanacak deney yükü ve yöntem ekipmanın kapasitesi, kullanım amacı, üretici talimatları ve güncel teknik kriterlere göre belirlenir.
Çektirme yan açıyla kullanılabilir mi?
Yan veya çapraz yükleme ekipman ve bağlantılar üzerinde tasarım dışı kuvvetler oluşturabilir. İzin verilen çalışma yönü üretici talimatından doğrulanmalıdır.
Halat veya zincir değişiminden sonra kontrol gerekir mi?
Yük taşıyan kritik bir bileşenin değiştirilmesi ekipmanın güvenliğini etkileyebileceği için ilave teknik kontrol gerekebilir.
Çektirme insan kaldırmak için kullanılabilir mi?
Üretici tarafından özellikle bu amaç için tasarlanıp belgelendirilmemiş çektirmeler insan kaldırmak amacıyla kullanılmamalıdır.
Bakım yapılması periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Bakım, onarım ve periyodik kontrol farklı amaçlara sahip işlemlerdir.
Resmî Kaynaklar
İçeriğin Dayandığı Kaynaklar
Mevzuat ve kontrol kriterleri değişebilir. Uygulamada kontrol tarihinde yürürlükte bulunan resmî belgeler esas alınmalıdır.
Kontrol Talebi
Çektirme Periyodik Kontrolünüzü Planlayın
Çektirmenin tipi, kapasitesi, çekme mesafesi, zincir veya halat yapısı, kullanım amacı, üretici belgeleri, bakım kayıtları ve önceki raporlarını paylaşın. Kontrolü ekipmanın mevcut teknik yapısına göre planlayalım.