Diğer Teknik Kontroller
Chiller Sistemi Kontrolü
Hava ve su soğutmalı chiller sistemlerini; kompresörler, evaporatör, kondenser, soğutucu akışkan devresi, pompalar, hidronik tesisat, elektrik panosu ve otomasyon bileşenleriyle birlikte değerlendirerek raporluyoruz.
Genel Tanım
Chiller Sistemi Nedir?
Chiller sistemi; bina, proses veya endüstriyel tesislerde kullanılmak üzere suyu ya da uygun bir ısı taşıyıcı akışkanı soğutan ve üretilen soğutma enerjisini tesisat üzerinden kullanım noktalarına aktaran merkezi soğutma sistemidir.
Chiller sistemleri hava soğutmalı, su soğutmalı, vidalı, scroll, pistonlu, santrifüj veya absorpsiyonlu farklı yapılarda olabilir.
Kontrol yalnızca cihazın soğuk su üretip üretmediğinin incelenmesinden oluşmaz. Kompresör, evaporatör, kondenser, soğutucu akışkan devresi, pompalar, borular, elektrik ve otomasyon sistemi birlikte değerlendirilir.
Su soğutmalı sistemlerde kondenser suyu pompaları ve soğutma kulesiyle olan çalışma ilişkisi ayrıca önem taşır.
Düşük su debisi, kirli eşanjör yüzeyleri, soğutucu akışkan kaçağı, uygunsuz basınçlar veya sensör arızaları sistemin performansını ve güvenliğini etkileyebilir.
Soğutucu akışkan dolumu, yağ değişimi, kimyasal temizlik, filtre değişimi veya arıza giderme işlemleri periyodik kontrolün yerine geçmez.
Neden Önemlidir?
Soğutma Devresini, Su Tesisatını ve Otomasyon Sistemini Birlikte Değerlendirin
- Kompresörlerdeki anormal ses, titreşim ve çalışma sorunlarının belirlenmesine yardımcı olur.
- Soğutucu akışkan devresindeki kaçak belirtilerinin tespitini destekler.
- Evaporatör ve kondenserdeki kirlenme veya ısı transferi sorunlarının değerlendirilmesini sağlar.
- Soğutulmuş su ve kondenser suyu devrelerindeki debi, basınç ve sıcaklıkların incelenmesine yardımcı olur.
- Pompa, vana, filtre ve genleşme sistemi sorunlarının belirlenmesini sağlar.
- Elektrik panosu, motor korumaları ve güç bağlantılarının değerlendirilmesine yardımcı olur.
- Sensör, kontrol kartı ve otomasyon alarmlarının mevcut durumunun değerlendirilmesini sağlar.
- Teknik bulguların cihaz ve sistem bazında kayıt altına alınmasını sağlar.
Kontrol Kapsamı
Chiller Sistemi Kontrolünde Neler İncelenir?
Aşağıdaki başlıklar genel kontrol kapsamını gösterir. Nihai kontrol ve ölçüm maddeleri chiller tipi, tesisat projesi, üretici talimatları ve mevcut işletme koşullarına göre belirlenir.
Tesisat projesi
Chiller yerleşimi, hidronik devre, pompalar, genleşme sistemi, elektrik ve otomasyon projesi mevcut uygulamayla karşılaştırılır.
Cihaz kimlik bilgileri
Üretici, model, seri numarası, üretim yılı, soğutma kapasitesi, elektriksel değerler ve cihaz tipi kayıt altına alınır.
Chiller sınıflandırması
Cihazın hava veya su soğutmalı, kompresörlü ya da absorpsiyonlu yapısı belirlenir.
Soğutucu akışkan bilgisi
Kullanılan soğutucu akışkan türü, tasarım miktarı ve cihaz etiketi bilgileri değerlendirilir.
Ana cihaz gövdesi
Şasi, paneller, kapaklar ve taşıyıcı konstrüksiyon deformasyon, korozyon ve fiziksel hasar açısından incelenir.
Kaide ve sabitlemeler
Cihaz kaidesi, ankrajları, titreşim takozları ve zemine oturma koşulları kontrol edilir.
Kompresörler
Kompresör gövdesi, bağlantıları, çalışma sesi, titreşim, sıcaklık ve görünür yağ kaçağı belirtileri değerlendirilir.
Kompresör yağ sistemi
Yağ seviyesi, yağ basıncı, filtreler, ısıtıcılar ve bakım kayıtları cihaz yapısına göre incelenir.
Evaporatör
Evaporatör gövdesi, su ve soğutucu akışkan bağlantıları, izolasyon ve kaçak belirtileri kontrol edilir.
Kondenser
Hava veya su soğutmalı kondenser yüzeyleri, bağlantılar ve ısı transferini etkileyen kirlenmeler değerlendirilir.
Kondenser fanları
Hava soğutmalı sistemlerde fan kanatları, motorlar, koruyucu kafesler, ses ve titreşim incelenir.
Kondenser serpantinleri
Serpantin yüzeyleri kirlenme, ezilme, korozyon ve hava akışını engelleyen malzemeler açısından kontrol edilir.
Soğutucu akışkan boruları
Emiş, basma ve sıvı hatları deformasyon, sürtünme, titreşim, korozyon ve mekanik hasar açısından incelenir.
Boru izolasyonu
Soğuk yüzeylerdeki ısı yalıtımı yırtılma, ayrılma, yoğuşma ve nemlenme açısından değerlendirilir.
Soğutucu akışkan bağlantıları
Vana, rakor, kaynak ve servis bağlantılarında yağlanma, korozyon ve kaçak belirtileri incelenir.
Soğutucu akışkan kaçağı
Görsel bulgular, cihaz alarmları ve gerekli durumlarda uygun kaçak kontrol yöntemleriyle değerlendirme yapılır.
Servis vanaları
Servis vanaları, kapaklar, miller, sızdırmazlık ve erişim koşulları kontrol edilir.
Genleşme elemanı
Elektronik veya termostatik genleşme valfi, bağlantıları ve kontrol sistemi cihaz yapısına göre değerlendirilir.
Filtre kurutucu
Soğutucu akışkan devresindeki filtre kurutucu, bağlantılar ve sıcaklık farklılıkları incelenir.
Gözetleme camı
Varsa sıvı hattı gözetleme camı, nem göstergesi ve akış durumu değerlendirilir.
Yüksek basınç koruması
Yüksek basınç presostatı, sensörü ve cihazın güvenli durma fonksiyonu incelenir.
Düşük basınç koruması
Düşük basınç koruma ve alarm fonksiyonları sistem yapısına göre değerlendirilir.
Emniyet tahliye elemanları
Soğutucu akışkan devresindeki emniyet valfleri ve tahliye bağlantıları fiziksel durum açısından kontrol edilir.
Soğutulmuş su giriş sıcaklığı
Evaporatöre giren su veya ısı taşıyıcı akışkanın sıcaklığı ölçüm ve otomasyon kayıtlarıyla değerlendirilir.
Soğutulmuş su çıkış sıcaklığı
Chiller çıkışındaki su sıcaklığı, ayar değeri ve sistem ihtiyacıyla karşılaştırılır.
Sıcaklık farkı
Giriş ve çıkış sıcaklıkları arasındaki fark, yük ve debi koşullarıyla birlikte değerlendirilir.
Su debisi
Evaporatör ve gerekiyorsa kondenser devresindeki su debisi proje ve cihaz gereklilikleriyle karşılaştırılır.
Akış şalteri
Yetersiz su akışında cihazın çalışmasını engelleyen akış şalteri veya sensörü kontrol edilir.
Soğutulmuş su pompaları
Pompa gövdesi, motor, kaplin, salmastra, yataklar, ses, titreşim ve kaçaklar değerlendirilir.
Kondenser suyu pompaları
Su soğutmalı sistemlerde kondenser pompalarının çalışma ve bağlantı durumu incelenir.
Pompa yedekliliği
Varsa çalışma-yedek pompa senaryosu, otomatik geçiş ve alarm fonksiyonları değerlendirilir.
Boru tesisatı
Soğutulmuş su ve kondenser suyu boruları; destek, izolasyon, bağlantı ve sızıntı açısından incelenir.
Vanalar
Kesme, balans, çekvalf, kontrol ve tahliye vanalarının konumu, işaretlemesi ve fiziksel durumu değerlendirilir.
Pislik tutucular
Filtre ve pislik tutucuların fiziksel durumu, basınç kaybı ve bakım kayıtları incelenir.
Hava ayırıcılar
Sistem içerisindeki hava ayırıcı, otomatik hava purjörü ve bağlantılar kontrol edilir.
Genleşme tankı
Kapalı genleşme tankının bağlantıları, basıncı, fiziksel durumu ve sistemle ilişkisi değerlendirilir.
Dolum ve basınçlandırma sistemi
Sistemin su dolumu, basınç kontrolü, şartlandırma ve geri akış koruması incelenir.
Su kalitesi
Mevcut analiz ve bakım kayıtları üzerinden korozyon, kireç ve biyolojik kirlenme riski değerlendirilir.
Glikol oranı
Glikollü sistemlerde karışım oranı, donma koruması ve mevcut test kayıtları değerlendirilir.
Drenaj ve tahliye
Cihaz ve tesisattaki tahliye noktalarının güvenli biçimde drenaj sistemine yönlendirilmesi kontrol edilir.
Elektrik panosu
Ana pano, sigortalar, şalterler, kontaktörler, röleler, sürücüler ve bağlantılar gözle incelenir.
Ana enerji kesme
Chiller sistemini güvenli biçimde enerjisiz bırakacak ana şalter veya ayırıcıların erişimi ve işaretlemesi değerlendirilir.
Kompresör motor korumaları
Aşırı akım, faz, sıcaklık ve diğer motor koruma fonksiyonları cihaz yapısına göre incelenir.
Elektrik kabloları
Besleme ve kontrol kabloları izolasyon, rakor, sabitleme ve fiziksel hasar açısından kontrol edilir.
Topraklama bağlantıları
Cihaz gövdesi, motorlar, pompalar ve panoların erişilebilir koruma bağlantıları değerlendirilir.
Kontrol paneli
Ekran, kumanda butonları, çalışma modları, set değerleri ve sistem durumu göstergeleri incelenir.
Sensörler
Basınç, sıcaklık, akış, seviye ve diğer sensörlerin değerleri ve alarm kayıtları değerlendirilir.
Bina otomasyon bağlantısı
Çalıştırma, durdurma, kapasite kontrolü, set değerleri ve alarm aktarımı bina yönetim sistemiyle birlikte değerlendirilir.
Kapasite kontrolü
Kompresör kademeleri, sürücüler, kapasite valfleri veya diğer modülasyon sistemleri incelenir.
Çalışma alarmları
Kontrol panelindeki aktif ve geçmiş alarmlar arıza kayıtlarıyla birlikte değerlendirilir.
Anormal ses ve titreşim
Kompresör, fan, pompa ve boru tesisatındaki olağan dışı ses ve titreşimler gözlemlenir.
Korozyon ve dış ortam etkileri
Cihaz, serpantin, kaide, boru, pano ve bağlantılar nem, yağmur, güneş veya kimyasal ortam açısından incelenir.
Bakım erişimi
Kompresör, eşanjör, pano, pompa, vana ve filtrelere güvenli bakım erişimi değerlendirilir.
Fonksiyon deneyi
Sistem güvenli işletme koşullarında çalıştırılarak sıcaklık, basınç, debi, kumanda ve alarm fonksiyonları gözlemlenir.
Genel teknik değerlendirme
Proje, ölçümler, cihaz kayıtları, bakım geçmişi ve saha bulguları birlikte değerlendirilir.
Kontrol Öncesi
İşletmenin Hazırlaması Gerekenler
- Chiller tesisatı projesi ve güncel revizyonları
- Cihaz üretici, model, seri numarası ve kapasite bilgileri
- Soğutucu akışkan türü ve tasarım dolum miktarı
- Evaporatör ve kondenser teknik bilgileri
- Soğutulmuş su ve kondenser suyu hidronik şemaları
- Pompa, vana, genleşme ve su şartlandırma sistemi bilgileri
- Elektrik tek hat ve kumanda şemaları
- Bina otomasyon veya merkezi kontrol dokümanları
- Önceki kontrol ve performans raporları
- Güncel bakım, arıza ve onarım kayıtları
- Soğutucu akışkan dolum ve kaçak müdahale kayıtları
- Kompresör yağı ve filtre değişim kayıtları
- Kimyasal temizlik ve su analizi kayıtları
- Chiller, pompalar ve tesisat bileşenlerine güvenli erişim
- Sistemin çalışır durumda olması
- Sistemi tanıyan teknik sorumlunun hazır bulunması
Raporlama
Kontrol Raporunda Neler Bulunur?
- İş yeri, bina ve sistem tanımlama bilgileri
- Chiller tipi, üretici, model, seri numarası ve kapasite
- Soğutucu akışkan türü ve cihaz teknik değerleri
- Tesisat projesi ve saha uygulaması değerlendirmesi
- Cihaz gövdesi, kaide ve sabitleme bulguları
- Kompresör ve yağ sistemi sonuçları
- Evaporatör ve kondenser değerlendirmesi
- Fan, serpantin ve hava akışı bulguları
- Soğutucu akışkan boruları ve kaçak değerlendirmesi
- Basınç ve emniyet koruma sistemi sonuçları
- Soğutulmuş su giriş ve çıkış sıcaklıkları
- Su debisi ve akış şalteri değerlendirmesi
- Pompa, vana, filtre ve genleşme sistemi bulguları
- Su kalitesi veya glikol kayıtlarının değerlendirmesi
- Elektrik panosu ve motor koruma sonuçları
- Sensör, kumanda ve otomasyon bulguları
- Aktif ve geçmiş alarm kayıtları
- Uygulanan fonksiyon testleri
- Tespit edilen teknik bulgular
- Kontrol sonucu ve teknik kanaat
- Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin kayıt bilgileri
Kontrol Süreci
Chiller Sistemi Kontrolü Nasıl İlerler?
- 1
Sistem bilgilerinin alınması
Chiller tipi, kapasitesi, soğutucu akışkan, hidronik yapı ve kullanım amacı belirlenir.
- 2
Proje ve doküman incelemesi
Tesisat projesi, cihaz dokümanları, hidronik şemalar, bakım ve önceki kontrol kayıtları değerlendirilir.
- 3
Erişim ve çalışma planlaması
Cihaz, pompalar, panolar, vanalar ve ölçüm noktalarına güvenli erişim sağlanır.
- 4
Cihaz mekanik kontrolü
Gövde, kompresörler, evaporatör, kondenser, fanlar ve soğutucu akışkan devresi incelenir.
- 5
Hidronik sistem kontrolü
Pompalar, borular, vanalar, filtreler, genleşme sistemi ve su devresi değerlendirilir.
- 6
Elektrik kontrolü
Ana pano, şalterler, motor korumaları, kablolar ve topraklama bağlantıları incelenir.
- 7
Kumanda ve otomasyon kontrolü
Sensörler, kontrol paneli, kapasite sistemi, otomasyon bağlantısı ve alarmlar değerlendirilir.
- 8
Fonksiyon ve ölçüm çalışması
Sıcaklık, basınç, debi, pompa, kompresör ve alarm fonksiyonları güvenli koşullarda değerlendirilir.
- 9
Teknik değerlendirme
Ölçümler, proje değerleri, cihaz kayıtları ve saha bulguları birlikte değerlendirilir.
- 10
Raporlama
Kontrol kapsamı, ölçüm sonuçları, teknik bulgular ve sonuç sistem bazında raporlanır.
Saha Bulguları
Sık Karşılaşılabilen Teknik Bulgular
Aşağıdaki maddeler kesin uygunsuzluk listesi değildir. Kontrol sonucu yalnızca sahada yapılan inceleme ve ölçümler sonrasında oluşturulur.
- Chiller tesisatı projesinin bulunmaması
- Cihaz etiketi veya kapasite bilgilerinin okunamaz olması
- Cihaz kaidesi veya ankrajlarında gevşeme
- Kompresörde anormal ses veya titreşim
- Kompresör yağ seviyesinin uygunsuz olması
- Soğutucu akışkan bağlantılarında yağlanma veya kaçak belirtisi
- Soğutucu akışkan boru izolasyonunun hasarlı olması
- Evaporatör izolasyonunda yoğuşma veya su izi
- Kondenser serpantinlerinin kirli veya ezilmiş olması
- Kondenser fanında titreşim veya fiziksel hasar
- Yüksek veya düşük basınç alarmı bulunması
- Akış şalterinin çalışmaması
- Soğutulmuş su debisinin yetersiz olması
- Giriş ve çıkış su sıcaklıklarının beklenen aralıkta olmaması
- Pompalarda anormal ses, titreşim veya kaçak
- Pompa kaplin muhafazasının eksik olması
- Pislik tutucuların tıkalı olması
- Genleşme tankı basıncının uygunsuz olması
- Sistemde hava birikimi bulunması
- Boru ve vana bağlantılarında su kaçağı
- Boru izolasyonunun yırtılmış veya ıslanmış olması
- Elektrik panosunda aşırı ısınma belirtisi
- Ana şalterin işaretsiz veya erişilemez olması
- Topraklama bağlantısında gevşeme veya korozyon
- Sensör değerlerinin birbiriyle uyumsuz olması
- Kontrol panelinde kalıcı alarm bulunması
- Bina otomasyonuna alarm aktarılmaması
- Bakım ve soğutucu akışkan kayıtlarının bulunmaması
Mevzuat
Chiller ve Soğutma Tesisatlarında Proje ve Kontrol Esasları
Chiller sistemi kontrolünün; yürürlükteki iş ekipmanları ve mekanik tesisat hükümleri, tesisat projesi, cihaz üretici talimatları, soğutucu akışkan devresi, hidronik tesisat, elektrik ve otomasyon sistemleri esas alınarak gerçekleştirilmesi gerekir. Sistemin klima ve soğutma tesisatı içerisindeki bütünsel çalışma koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Kontrol Dönemi
Kontrol Süresi Nasıl Belirlenir?
Kontrol dönemi; yürürlükteki mevzuat, üretici talimatları, cihaz tipi, kullanım süresi, yük profili, bakım sıklığı, soğutucu akışkan ve su devresi koşulları ile önceki kontrol sonuçlarına göre belirlenir. Kompresör, evaporatör, kondenser, soğutucu akışkan devresi, pompa, elektrik veya otomasyon sisteminde önemli değişiklik yapılması sonrasında ilave kontrol gerekebilir.
Yetkili Kişi
Kontrolü Kim Gerçekleştirebilir?
Chiller sistemi kontrolünün, soğutma ve klima tesisatlarını değerlendirebilecek ve yürürlükteki meslek, eğitim, kayıt ve yetki şartlarını taşıyan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Chiller Sistemi Kontrolü Hakkında
Hangi chiller sistemleri kontrol edilebilir?
Hava soğutmalı, su soğutmalı, vidalı, scroll, pistonlu, santrifüj ve benzeri chiller sistemleri teknik yapılarına göre değerlendirilebilir.
Chiller kontrolünde tesisat projesi gerekli midir?
Sistem kapasitesi, hidronik devre, cihaz yerleşimi, pompalar ve otomasyonun doğru değerlendirilebilmesi için güncel tesisat projesi gereklidir.
Soğutucu akışkan kaçağı kontrol edilir mi?
Evet. Boru, vana, kompresör ve bağlantılardaki görünür belirtiler değerlendirilir; gerektiğinde uygun kaçak kontrol yöntemi planlanabilir.
Chiller gaz dolumu yapılır mı?
Bu hizmet teknik kontrol kapsamındadır. Soğutucu akışkan dolumu ve servis işlemleri ayrı bakım hizmetidir.
Su pompaları kontrol edilir mi?
Soğutulmuş su ve varsa kondenser suyu pompalarının fiziksel ve fonksiyonel durumu değerlendirilir.
Evaporatör ve kondenser kontrol edilir mi?
Evet. Eşanjör gövdeleri, bağlantılar, izolasyon, kirlenme ve ısı transferini etkileyen koşullar incelenir.
Su debisi ölçülür mü?
Mevcut cihaz, sensör ve ölçüm altyapısına göre su debisi ya da debiyi gösteren işletme değerleri değerlendirilebilir.
Chiller alarmları incelenir mi?
Aktif ve geçmiş alarm kayıtları, sensör değerleri ve cihazın durma nedenleri kontrol kapsamında değerlendirilir.
Soğutma kulesi de bu kontrol kapsamında mıdır?
Su soğutmalı chiller ile çalışma ilişkisi değerlendirilir ancak soğutma kulesi kendi ekipman sayfasında ayrıca kontrol edilir.
Bakım yapılması periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Soğutucu akışkan servisi, kimyasal temizlik, yağ değişimi ve periyodik kontrol farklı amaçlara sahiptir.
Kontrol sırasında chiller çalıştırılır mı?
Sıcaklık, basınç, debi, kompresör, pompa ve alarm fonksiyonlarının değerlendirilebilmesi için sistem güvenli işletme koşullarında çalıştırılır.
Kontrol sonucunda rapor hazırlanır mı?
Evet. Cihaz, soğutucu akışkan, hidronik tesisat, elektrik, otomasyon, ölçüm sonuçları ve teknik bulgular sistem bazında raporlanır.
Resmî Kaynaklar
İçeriğin Dayandığı Kaynaklar
Mevzuat ve kontrol kriterleri değişebilir. Uygulamada kontrol tarihinde yürürlükte bulunan resmî belgeler esas alınmalıdır.
Kontrol Talebi
Chiller Sistemi Kontrolünüzü Planlayın
Chiller tesisatı projesi, cihaz tipi, kapasitesi, soğutucu akışkan bilgileri, hidronik şemalar, pompa ve otomasyon dokümanlarıyla bakım ve önceki kontrol kayıtlarını paylaşın. Kontrolü sistemin mevcut teknik yapısına göre planlayalım.