Basınçlı Kaplar
Hava Tankı Periyodik Kontrolü
Basınçlı havanın depolanması ve sistem basıncının dengelenmesi için kullanılan hava tanklarını; gövde, kaynaklar, emniyet donanımları, göstergeler, tahliye sistemi ve bağlantılarla birlikte değerlendirerek raporluyoruz.
Genel Tanım
Hava Tankı Nedir?
Hava tankı; kompresör tarafından üretilen basınçlı havayı geçici olarak depolayan, sistemdeki basınç dalgalanmalarını azaltmaya yardımcı olan ve basınçlı hava ihtiyacının dengeli biçimde karşılanmasını sağlayan basınçlı kaptır.
Hava tankları genellikle kompresör sisteminin bir parçası olarak çalışır. Tankın hacmi, tasarım basıncı, çalışma basıncı, yerleşim biçimi ve bağlı olduğu basınçlı hava tesisatı kontrol kapsamını etkiler.
Periyodik kontrolde yalnızca tankın dış yüzeyi değil; basınçlı gövde, kaynak dikişleri, nozullar, flanşlar, emniyet ventili, manometre, tahliye vanası, bağlantılar, tank ayakları ve sabitlemeler birlikte değerlendirilir.
Basınçlı havanın soğumasıyla tank içinde su ve yağ içeren kondens oluşabilir. Düzenli tahliye edilmeyen kondens, özellikle tankın alt bölgelerinde iç korozyonu hızlandırabilir.
Kompresör bakımı, yağ değişimi, filtre temizliği veya tahliye vanasının değiştirilmesi hava tankı periyodik kontrolünün yerine geçmez.
Neden Önemlidir?
Basınçlı Hava Depolama Sisteminin Teknik Durumunu Değerlendirin
- Tank gövdesindeki iç ve dış korozyon belirtilerinin belirlenmesine yardımcı olur.
- Kaynak, nozul, flanş ve bağlantı bölgelerindeki fiziksel sorunların tespitini destekler.
- Emniyet ventili ve manometrenin tankın çalışma değerleriyle uyumunun değerlendirilmesini sağlar.
- Kondens tahliye sistemindeki tıkanma, kaçak veya işlev sorunlarının belirlenmesine yardımcı olur.
- Tank ayakları, kaide ve ankraj sistemindeki gevşeme veya deformasyonların tespitini destekler.
- Tankın kontrol tarihindeki teknik durumunun izlenebilir bir raporla kayıt altına alınmasını sağlar.
Kontrol Kapsamı
Hava Tankı Kontrolünde Neler İncelenir?
Aşağıdaki maddeler genel kontrol kapsamını gösterir. Nihai muayene ve test başlıkları tankın tasarımına, çalışma değerlerine, fiziksel durumuna ve güncel resmî kriterlere göre belirlenir.
Ekipman kimlik bilgileri
Marka, model, seri numarası, üretim yılı, hacim, tasarım basıncı, çalışma basıncı ve erişilebilir etiket bilgileri kayıt altına alınır.
Tank gövdesi
Basınçlı gövde; korozyon, aşınma, ezilme, şişme, deformasyon, darbe, sızıntı ve diğer fiziksel hasarlar açısından incelenir.
Kaynak dikişleri
Erişilebilir kaynak bölgeleri çatlak belirtisi, korozyon, yüzey bozukluğu ve fiziksel hasar açısından değerlendirilir.
Nozul ve flanş bağlantıları
Hava giriş-çıkış nozulları, flanşlar, contalar, bağlantı elemanları ve birleşim noktaları incelenir.
Emniyet ventili
Emniyet ventilinin varlığı, bağlantısı, fiziksel durumu, ayar veya tanımlama bilgileri, tahliye yönü ve tankla uyumu değerlendirilir.
Manometre
Basınç göstergesinin okunabilirliği, ölçüm aralığı, bağlantısı, fiziksel durumu ve tankın çalışma basıncıyla uyumu kontrol edilir.
Kondens tahliye sistemi
Manuel veya otomatik tahliye vanası, tankın alt bağlantısı ve kondensin güvenli biçimde uzaklaştırılmasına yönelik düzen değerlendirilir.
Hava giriş ve çıkış hatları
Bağlı boru tesisatı, vanalar, çekvalfler, esnek bağlantılar ve erişilebilir birleşim noktaları sızıntı ve fiziksel hasar açısından incelenir.
Kaide ve sabitlemeler
Tank ayakları, taban plakaları, kaide, ankrajlar ve sabitleme elemanları korozyon, gevşeme, çatlak ve deformasyon açısından kontrol edilir.
Dış kaplama ve boya
Tankın koruyucu boyası ve dış kaplaması yüzey bozulması, kabarma, dökülme ve korozyon belirtileri açısından değerlendirilir.
İç yüzey ve korozyon riski
Tankın tasarımı ve erişim koşulları uygunsa iç yüzey, kondens kaynaklı korozyon, tortu ve yüzey hasarı açısından değerlendirilebilir.
Et kalınlığı ölçümü
Tankın yaşı, fiziksel durumu ve korozyon riski dikkate alınarak uygun noktalarda ultrasonik et kalınlığı ölçümü uygulanabilir.
Basınç ve sızdırmazlık testi
Tankın teknik özellikleri, fiziksel durumu ve güncel kontrol kriterlerine göre uygun basınç veya sızdırmazlık testi yöntemi uygulanabilir.
Kontrol Öncesi
İşletmenin Hazırlaması Gerekenler
- Tankın marka, model, seri numarası ve hacim bilgileri
- Tasarım basıncı ve normal çalışma basıncı bilgileri
- Üretici kullanım, bakım ve teknik dokümanları
- Varsa tank projesi, teknik dosya ve uygunluk belgeleri
- Önceki periyodik kontrol, bakım ve onarım raporları
- Emniyet ventili ve manometreye ait mevcut kayıtlar
- Tankın bağlı olduğu kompresör ve basınçlı hava sistemi bilgileri
- Tankın güvenli biçimde devreden çıkarılması
- Kompresör ve basınçlı hava bağlantılarının izole edilmesi
- Tank içerisindeki basıncın tamamen boşaltılması
- Tank içerisindeki kondens ve sıvının tahliye edilmesi
- Gerekli olması hâlinde tankın temizlenmesi
- Manometre, emniyet ventili ve test bağlantılarına erişim
- Tank gövdesi, alt bölgesi, ayakları ve kaynak bölgelerine güvenli erişim
- Test uygulanacaksa gerekli hazırlıkların yetkili kişinin talimatına göre yapılması
- Tesisi ve kompresör sistemini tanıyan teknik sorumlunun hazır bulunması
Raporlama
Kontrol Raporunda Neler Bulunur?
- İş yeri ve ekipman tanımlama bilgileri
- Tankın marka, model, seri numarası ve hacmi
- Tasarım basıncı ve çalışma basıncı bilgileri
- Teknik doküman ve önceki rapor değerlendirmesi
- Gövde, kaynak ve birleşim bölgelerine ilişkin bulgular
- Nozul, flanş, vana ve boru bağlantısı tespitleri
- Emniyet ventili ve manometre bilgileri
- Kondens tahliye sistemi değerlendirmesi
- Tank ayakları, kaide ve ankraj bulguları
- Varsa et kalınlığı ölçüm noktaları ve sonuçları
- Uygulanan muayene ve test yöntemi
- Basınç veya sızdırmazlık testi sonuçları
- Teknik değerlendirme, sonuç ve kanaat
- Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin kayıt bilgileri
Kontrol Süreci
Hava Tankı Periyodik Kontrolü Nasıl İlerler?
- 1
Ekipman bilgilerinin alınması
Tankın hacmi, tasarım basıncı, çalışma basıncı, üretim yılı ve bağlı olduğu kompresör sistemi hakkında bilgiler alınır.
- 2
Doküman incelemesi
Üretici belgeleri, etiket bilgileri, teknik dosya, önceki kontrol, bakım ve onarım kayıtları değerlendirilir.
- 3
Güvenli izolasyon
Kompresör durdurulur, enerji kaynakları izole edilir, tank bağlantıları güvenli duruma alınır ve basınç tamamen boşaltılır.
- 4
Görsel muayene
Gövde, kaynaklar, nozullar, bağlantılar, göstergeler, emniyet ventili, tahliye sistemi ve sabitlemeler incelenir.
- 5
Ölçüm ve teknik muayene
Gerekli görülmesi hâlinde et kalınlığı ölçümü veya uygun tahribatsız muayene yöntemleri uygulanır.
- 6
Basınç veya sızdırmazlık testi
Tankın teknik özelliklerine ve güncel kontrol kriterlerine uygun test yöntemi güvenli koşullarda uygulanır.
- 7
Teknik değerlendirme
Görsel bulgular, ölçüm ve test sonuçları tankın teknik bilgileriyle birlikte değerlendirilir.
- 8
Raporlama
Kontrol kapsamı, uygulanan yöntemler, bulgular, ölçüm sonuçları ve teknik kanaat raporlanır.
Saha Bulguları
Sık Karşılaşılabilen Teknik Bulgular
Aşağıdaki maddeler kesin uygunsuzluk listesi değildir. Kontrol sonucu yalnızca sahada yapılan inceleme ve ölçümler sonrasında oluşturulur.
- Tank etiketinin eksik veya okunamaz olması
- Tank gövdesinde boya kabarması veya dış korozyon
- Tankın alt bölgesinde kondens kaynaklı korozyon
- Kaynak bölgelerinde yüzey bozukluğu veya çatlak belirtisi
- Hava giriş veya çıkış bağlantılarında kaçak
- Flanş veya vana bağlantılarında gevşeme
- Emniyet ventilinin ayar veya tanımlama bilgilerinin bulunmaması
- Emniyet ventilinin tahliye yönünün uygunsuz olması
- Manometrenin hasarlı, okunamaz veya uygun olmayan aralıkta olması
- Otomatik kondens tahliyesinin çalışmaması
- Manuel tahliye vanasının tıkalı veya erişilemez olması
- Tank ayakları veya ankrajlarda korozyon ve gevşeme
- Tankın bağlı boru tesisatından mekanik yük alması
- Önceki kontrol, bakım veya onarım kayıtlarının bulunmaması
Mevzuat
Hava Tankına Özgü Kontrol Kriterleri ve Raporlama
Hava tankları basınçlı kap ve tesisatlar grubunda değerlendirilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Ekipmanları Portalı’nda hava tankları için KK11 Periyodik Kontrol Kriterleri ve KR11 Periyodik Kontrol Raporu yayımlanmıştır. Kontrolün güncel resmî kriterler, yürürlükteki mevzuat, üretici talimatları ve tankın teknik özellikleri esas alınarak gerçekleştirilmesi gerekir.
Kontrol Dönemi
Kontrol Süresi Nasıl Belirlenir?
Kontrol dönemi; yürürlükteki mevzuat, hava tankına özgü resmî kontrol kriterleri, üretici talimatları, tankın çalışma basıncı, kullanım yoğunluğu, kondens ve korozyon koşulları ile önceki kontrol sonuçlarına göre belirlenir. Önemli onarım, kaynak işlemi, gövde müdahalesi, uzun süre kullanım dışı kalma veya güvenliği etkileyen bir olay sonrasında ilave kontrol gerekebilir.
Yetkili Kişi
Kontrolü Kim Gerçekleştirebilir?
Hava tankı periyodik kontrolünün; basınçlı kap ve tesisatlar alanında ilgili meslek, eğitim, kayıt ve yetki şartlarını taşıyan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Hava Tankı Periyodik Kontrolü Hakkında
Hava tankı periyodik kontrolü nedir?
Hava tankının basınçlı gövdesi, kaynakları, bağlantıları, emniyet donanımları, göstergeleri, tahliye sistemi ve sabitlemelerinin uygun muayene ve test yöntemleriyle değerlendirilerek raporlanmasıdır.
Kompresör kontrolü ile hava tankı kontrolü aynı mıdır?
Hayır. Kompresör basınçlı havayı üreten makinedir; hava tankı ise üretilen havayı depolayan basınçlı kaptır. Aynı sistemde çalışsalar da ayrı ekipmanlar olarak değerlendirilirler.
Hava tankı neden su toplar?
Sıkıştırılan havadaki nem soğuduğunda yoğunlaşarak tankın içinde kondens oluşturur. Bu sıvının düzenli tahliye edilmemesi iç korozyonu hızlandırabilir.
Kontrol öncesinde tankın havası boşaltılır mı?
Evet. Tank güvenli biçimde devreden çıkarılmalı, kompresör ve tesisat bağlantıları izole edilmeli ve iç basınç tamamen boşaltılmalıdır.
Hava tankına hidrostatik test uygulanır mı?
Uygulanacak test yöntemi tankın teknik özellikleri, fiziksel durumu, üretici dokümanları ve güncel hava tankı kontrol kriterlerine göre yetkili kişi tarafından belirlenir.
Et kalınlığı ölçümü yapılır mı?
Tankın yaşı, korozyon riski, önceki kontrol sonuçları ve fiziksel durumu dikkate alınarak ultrasonik et kalınlığı ölçümü uygulanabilir.
Emniyet ventili kontrol edilir mi?
Evet. Emniyet ventilinin varlığı, bağlantısı, fiziksel durumu, tanımlama veya ayar bilgileri, tahliye yönü ve tankla uyumu değerlendirilir.
Manometre kontrol kapsamına girer mi?
Evet. Manometrenin okunabilirliği, ölçüm aralığı, fiziksel durumu, bağlantısı ve tankın çalışma basıncıyla uyumu kontrol edilir.
Kondens tahliyesi periyodik kontrolün parçası mıdır?
Tahliye vanasının ve tahliye düzeninin fiziksel ve fonksiyonel durumu kontrol edilir. Tankın düzenli kondens boşaltma işlemi ise işletmenin bakım sorumluluğundadır.
Kompresör bakımı hava tankı kontrolünün yerine geçer mi?
Hayır. Kompresör bakımı ile hava tankının basınçlı kap periyodik kontrolü farklı işlemlerdir.
Resmî Kaynaklar
İçeriğin Dayandığı Kaynaklar
Mevzuat ve kontrol kriterleri değişebilir. Uygulamada kontrol tarihinde yürürlükte bulunan resmî belgeler esas alınmalıdır.
Kontrol Talebi
Hava Tankı Periyodik Kontrolünüzü Planlayın
Tankın hacim, tasarım basıncı, çalışma basıncı, üretim yılı, kompresör sistemi, üretici dokümanları ve önceki kontrol raporlarını paylaşın. Kontrol kapsamını ekipmanınızın teknik özelliklerine göre planlayalım.