Diğer Teknik Kontroller
Kalıp Arabası Periyodik Kontrolü
Tünel, viyadük, köprü ve benzeri yapılarda kullanılan kalıp arabalarını; taşıyıcı konstrüksiyon, kalıp sistemi, yürüyüş mekanizması, hidrolik donanım, çalışma platformları ve güvenlik bileşenleriyle birlikte değerlendirerek raporluyoruz.
Genel Tanım
Kalıp Arabası Nedir?
Kalıp arabası; betonarme yapı elemanlarının biçimlendirilmesi sırasında kalıp panellerini taşıyan, destekleyen, çalışma konumuna getiren ve beton dökümü sonrasında başka bir bölgeye taşınmasını sağlayan hareketli veya ray üzerinde ilerleyen özel bir taşıyıcı sistemdir.
Kalıp arabaları tünel, viyadük, köprü, menfez, galeri ve benzeri yapılarda projeye özel olarak üretilebilir.
Sistem; ana taşıyıcı çerçeve, kalıp panelleri, bağlantılar, yürüyüş mekanizması, krikolar, hidrolik silindirler, çalışma platformları ve erişim elemanlarından oluşabilir.
Periyodik kontrol yalnızca arabanın hareket ettirilmesinden oluşmaz. Taşıyıcı yapı, kalıp yükleri, ray veya tekerlek sistemi, hidrolik donanım, sabitlemeler ve çalışanların kullandığı platformlar birlikte değerlendirilir.
Beton basıncı, kalıp ağırlığı, ekipman üzerindeki çalışanlar, malzemeler ve hareket sırasında oluşan dinamik etkiler taşıyıcı sistem üzerinde önemli yükler oluşturabilir.
Kaynak onarımı, cıvata sıkılması, hidrolik hortum değişimi, kalıp ayarı veya bakım işlemleri periyodik kontrolün yerine geçmez.
Neden Önemlidir?
Taşıyıcı Konstrüksiyon, Hareket Sistemi ve Çalışma Platformlarını Birlikte Değerlendirin
- Ana taşıyıcı çerçevedeki deformasyon, çatlak veya kaynak sorunlarının belirlenmesine yardımcı olur.
- Kalıp panelleri ve taşıyıcı bağlantıların güvenli durumunun değerlendirilmesini sağlar.
- Ray, tekerlek, yatak ve yürüyüş mekanizmasındaki sorunların tespitini destekler.
- Hidrolik silindir, hortum ve bağlantılardaki kaçak veya hasarların belirlenmesine yardımcı olur.
- Mekanik kriko, kilit ve sabitleme sistemlerinin mevcut durumunun değerlendirilmesini sağlar.
- Platform, merdiven ve korkuluklardaki düşme risklerinin kontrol edilmesine yardımcı olur.
- Enerji, kumanda ve acil durdurma sistemlerinin değerlendirilmesini sağlar.
- Teknik bulguların ekipman ve proje bazında kayıt altına alınmasını sağlar.
Kontrol Kapsamı
Kalıp Arabası Kontrolünde Neler İncelenir?
Aşağıdaki maddeler genel kontrol kapsamını gösterir. Nihai kontrol başlıkları ekipmanın tasarım projesi, üretici dokümanları, kalıp yükleri, hareket sistemi ve saha kullanımına göre düzenlenir.
Ekipman kimlik bilgileri
Üretici, proje numarası, seri numarası, üretim yılı, kullanım alanı, ölçüler ve kapasite bilgileri kayıt altına alınır.
Tasarım ve imalat projesi
Taşıyıcı sistem hesapları, imalat resimleri, bağlantı detayları, kalıp yükleri ve kullanım sınırları incelenir.
Kullanım talimatları
Kurulum, hareket, kalıplama, beton dökümü, söküm ve bakım talimatları değerlendirilir.
Ana taşıyıcı çerçeve
Kolon, kiriş, çapraz ve ana profiller deformasyon, çatlak belirtisi, burkulma, korozyon ve darbe açısından incelenir.
Kaynaklı birleşimler
Ana taşıyıcılar, konsollar, platformlar ve bağlantılardaki erişilebilir kaynaklar yüzey kusurları açısından değerlendirilir.
Cıvatalı birleşimler
Cıvata, somun, pul, pim ve diğer bağlantı elemanları eksiklik, gevşeme ve deformasyon açısından kontrol edilir.
Çapraz elemanlar
Yatay ve düşey stabiliteyi sağlayan çaprazların mevcut durumu, bağlantıları ve doğrultusu incelenir.
Kalıp panelleri
Kalıp yüzeyleri, taşıyıcı profiller, birleşimler ve panellerdeki deformasyonlar değerlendirilir.
Kalıp panel bağlantıları
Panel bağlantı cıvataları, pimler, kilitler, mafsallar ve ayar elemanları kontrol edilir.
Beton basıncı taşıyan elemanlar
Kalıp yükünü ana taşıyıcı sisteme aktaran destek, dikme, payanda ve bağlantılar değerlendirilir.
Ayar milleri ve krikolar
Kalıbın konumlandırılmasında kullanılan vidalı veya mekanik krikolar; diş, mil, bağlantı ve kilitleme açısından incelenir.
Hidrolik silindirler
Silindir gövdesi, piston mili, bağlantı pimleri, keçeler ve kaçaklar değerlendirilir.
Hidrolik hortumlar
Hortumlar çatlak, ezilme, sürtünme, balonlaşma, kaçak ve uygunsuz güzergâh açısından kontrol edilir.
Hidrolik boru ve rakorlar
Sabit borular, rakorlar, kelepçeler ve bağlantılar gevşeme, deformasyon ve sızıntı açısından incelenir.
Hidrolik güç ünitesi
Pompa, motor, depo, filtre, manometre, valfler ve kumanda sistemi değerlendirilir.
Basınç göstergeleri
Manometrelerin fiziksel durumu, okunabilirliği ve çalışma aralığı kontrol edilir.
Emniyet ve tahliye valfleri
Hidrolik sistemi aşırı basınca karşı koruyan valflerin mevcut durumu ve kayıtları incelenir.
Hidrolik kilitleme
Basınç kaybında kalıp veya taşıyıcı elemanların kontrolsüz hareketini sınırlayan sistemler değerlendirilir.
Yürüyüş rayları
Raylar; doğrultu, seviye, bağlantı, birleşim, deformasyon ve engeller açısından incelenir.
Ray sabitlemeleri
Rayları zemine veya yapıya bağlayan ankraj, plaka ve bağlantılar kontrol edilir.
Tekerlek ve makaralar
Taşıyıcı tekerlekler, flanşlar, makaralar, rulmanlar, miller ve bağlantılar değerlendirilir.
Yürüyüş motoru
Varsa motor, redüktör, kaplin, zincir veya dişli sistemi fiziksel ve fonksiyonel olarak incelenir.
Yürüyüş freni
Kalıp arabasının hareketini durduran ve park konumunda tutan fren sistemi değerlendirilir.
Park ve sabitleme sistemi
Ekipmanın çalışma konumunda istem dışı hareketini önleyen takoz, pim, kilit ve sabitlemeler kontrol edilir.
Ray sonu durdurucuları
Arabanın ray sonundan çıkmasını engelleyen stoper ve tamponların mevcut durumu incelenir.
Devrilme ve raydan çıkma koruması
Tekerlek veya taşıyıcı sistemin raydan çıkmasını ve ekipmanın devrilmesini sınırlayan düzenler değerlendirilir.
Ana enerji beslemesi
Elektrik beslemesi, kablolar, makaralar, prizler ve bağlantılar fiziksel hasar açısından incelenir.
Elektrik panosu
Pano muhafazası, şalterler, kontaktörler, röleler, sigortalar ve işaretlemeler gözle değerlendirilir.
Kumanda sistemi
Yürüyüş, kalıp açma-kapama, kaldırma ve diğer hareketleri yöneten kumandalar kontrol edilir.
Acil durdurma
Acil durdurma butonlarının erişilebilirliği, işaretlenmesi ve tehlikeli hareketleri durdurması değerlendirilir.
Yeniden çalışma güvenliği
Enerji kesintisi veya acil durdurma sonrasında ekipmanın kendiliğinden çalışmaması kontrol edilir.
Sesli ve ışıklı uyarılar
Hareket öncesi veya hareket sırasında çevredeki çalışanları uyaran sistemler incelenir.
Çalışma platformları
Platformlar; taşıyıcı bağlantı, yüzey bütünlüğü, genişlik, açıklık ve malzeme birikimi açısından değerlendirilir.
Ana ve ara korkuluklar
Açık kenarlarda bulunan korkulukların mevcut, sağlam ve kesintisiz olması kontrol edilir.
Topuk levhaları
El aleti ve malzemelerin platformdan düşmesini sınırlayan topuk levhaları incelenir.
Merdivenler
Sabit veya taşınabilir merdivenlerin basamakları, sabitlemesi, eğimi ve erişim koşulları değerlendirilir.
Geçiş yolları
Platformlar ve çalışma noktaları arasındaki geçişler, açıklıklar ve düşme riskleri incelenir.
Düşmeye karşı koruma noktaları
Varsa yaşam hattı, ankraj noktası ve kişisel düşüş durdurma bağlantıları değerlendirilir.
Alt çalışma alanı
Ekipman altında çalışan, araç veya üçüncü kişilere yönelik düşen cisim ve ezilme riskleri incelenir.
Koruyucu muhafazalar
Motor, zincir, dişli, mil, pompa ve diğer hareketli parçalara erişimi sınırlayan muhafazalar kontrol edilir.
Hareket ve sıkışma noktaları
Kalıp panelleri, yürüyüş sistemi, hidrolik elemanlar ve taşıyıcılar arasındaki sıkışma bölgeleri değerlendirilir.
Aydınlatma
Çalışma, hareket ve bakım bölgelerindeki aydınlatma koşulları değerlendirilir.
Topraklama bağlantıları
Metal gövde, pano, motor ve diğer elektrikli bölümlerin erişilebilir koruma bağlantıları incelenir.
Beton döküm bağlantıları
Döküm hortumu, boru veya ekipmanlarının kalıp arabasına uyguladığı yük ve bağlantılar değerlendirilir.
Malzeme yükleri
Platform ve taşıyıcı sistem üzerinde depolanan malzemelerin izin verilen kapasiteye uygunluğu kontrol edilir.
Kalıp yüzeyi temizliği
Beton birikimi ve yabancı malzemelerin hareketli bağlantılar ve mekanizmalar üzerindeki etkisi incelenir.
Korozyon ve çevresel etkiler
Nem, su, beton kimyasalları ve dış ortam etkilerinin taşıyıcı sisteme etkisi değerlendirilir.
Sonradan yapılan değişiklikler
Kesme, kaynak, profil ilavesi, platform değişikliği ve proje dışı müdahaleler incelenir.
Boşta hareket deneyi
Yürüyüş, durma, frenleme, kalıp açma-kapama ve hidrolik hareketler güvenli koşullarda gözlemlenir.
Genel stabilite
Taşıyıcı sistem, kalıp yükü, raylar, sabitlemeler, hidrolik sistem ve platformlar birlikte değerlendirilir.
Kontrol Öncesi
İşletmenin Hazırlaması Gerekenler
- Kalıp arabasının üretici, proje ve seri numarası bilgileri
- Tasarım hesapları ve imalat resimleri
- Kalıp geometrisi ve izin verilen yük bilgileri
- Yürüyüş ve ray yerleşim planları
- Hidrolik sistem ve elektrik kumanda şemaları
- Üretici kullanım, kurulum ve bakım talimatları
- Kaynak ve imalat kalite kayıtları
- Önceki periyodik kontrol raporları
- Güncel bakım, arıza ve onarım kayıtları
- Hidrolik hortum, silindir, tekerlek ve fren değişim kayıtları
- Sonradan yapılan tadilat ve kaynak müdahalelerinin kayıtları
- Ekipmanın beton ve yabancı malzemelerden temizlenmesi
- Taşıyıcı, hidrolik ve yürüyüş sistemlerine güvenli erişim
- Fonksiyon testleri için ray veya hareket alanının boşaltılması
- Alt ve çevre çalışma alanının bariyerlerle ayrılması
- Gerekli yüksek çalışma erişim ekipmanlarının hazırlanması
- Sistemi tanıyan operatör ve teknik sorumlunun hazır bulunması
Raporlama
Kontrol Raporunda Neler Bulunur?
- İş yeri, proje ve ekipman tanımlama bilgileri
- Üretici, proje numarası, seri numarası ve üretim yılı
- Ekipman ölçüleri, kapasitesi ve kullanım amacı
- Tasarım ve imalat dokümanlarının değerlendirilmesi
- Ana taşıyıcı çerçeve ve çapraz sistem bulguları
- Kaynaklı ve cıvatalı birleşim sonuçları
- Kalıp panelleri ve kalıp bağlantıları
- Mekanik kriko ve ayar elemanları
- Hidrolik silindir, hortum, boru ve güç ünitesi bulguları
- Ray, tekerlek ve yürüyüş sistemi sonuçları
- Fren, park ve sabitleme sistemi değerlendirmesi
- Elektrik panosu ve kumanda sistemi bulguları
- Acil durdurma ve uyarı sistemi testleri
- Platform, merdiven, korkuluk ve erişim sonuçları
- Muhafaza ve sıkışma bölgeleri değerlendirmesi
- Uygulanan fonksiyon testleri
- Tespit edilen teknik bulgular
- Kontrol sonucu ve teknik kanaat
- Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin kayıt bilgileri
Kontrol Süreci
Kalıp Arabası Periyodik Kontrolü Nasıl İlerler?
- 1
Ekipman bilgilerinin alınması
Kalıp tipi, taşıma kapasitesi, proje, yürüyüş sistemi ve kullanım koşulları belirlenir.
- 2
Proje ve doküman incelemesi
Tasarım hesapları, imalat resimleri, kullanım talimatları ve bakım kayıtları değerlendirilir.
- 3
Alan güvenliğinin sağlanması
Ekipman çevresi, alt çalışma alanı ve hareket güzergâhı personel ve araç kullanımından ayrılır.
- 4
Taşıyıcı sistem kontrolü
Ana çerçeve, kolonlar, kirişler, çaprazlar, kaynaklar ve cıvatalı birleşimler incelenir.
- 5
Kalıp sisteminin kontrolü
Kalıp panelleri, destekler, ayar elemanları, bağlantılar ve kilitlemeler değerlendirilir.
- 6
Yürüyüş sistemi kontrolü
Raylar, tekerlekler, motor, redüktör, frenler ve park sistemi incelenir.
- 7
Hidrolik sistem kontrolü
Silindirler, hortumlar, borular, valfler, güç ünitesi ve güvenlik sistemleri değerlendirilir.
- 8
Platform ve erişim kontrolü
Platformlar, korkuluklar, merdivenler ve düşmeye karşı koruma düzenleri incelenir.
- 9
Fonksiyon testleri
Yürüyüş, fren, hidrolik hareket, kalıp açma-kapama ve acil durdurma fonksiyonları test edilir.
- 10
Raporlama
Kontrol kapsamı, test sonuçları, teknik bulgular ve kanaat ekipman bazında raporlanır.
Saha Bulguları
Sık Karşılaşılabilen Teknik Bulgular
Aşağıdaki maddeler kesin uygunsuzluk listesi değildir. Kontrol sonucu yalnızca sahada yapılan inceleme ve ölçümler sonrasında oluşturulur.
- Tasarım veya imalat projesinin bulunmaması
- Proje dışı kaynak ve profil ilaveleri
- Ana taşıyıcı elemanlarda eğilme veya burkulma
- Kaynak bölgelerinde çatlak belirtisi
- Cıvata, pim veya kilitleme elemanlarının eksik olması
- Çapraz taşıyıcıların sökülmüş veya hasarlı olması
- Kalıp panellerinde aşırı deformasyon
- Kalıp bağlantılarında gevşeme
- Mekanik kriko dişlerinde aşınma
- Hidrolik silindirlerde yağ kaçağı
- Silindir millerinde çizik veya deformasyon
- Hidrolik hortumlarda çatlak, balonlaşma veya sürtünme
- Hidrolik bağlantılarda sızıntı
- Manometrenin hasarlı veya okunamaz olması
- Basınç kaybında kalıbı tutan sistemin yetersiz olması
- Raylarda hizasızlık veya seviye farkı
- Ray bağlantılarında gevşeme
- Tekerlek ve rulmanlarda aşınma
- Yürüyüş freninin çalışmaması
- Park ve sabitleme sisteminin eksik olması
- Ray sonu durdurucularının bulunmaması
- Acil durdurma sisteminin çalışmaması
- Hareket öncesi uyarı sisteminin bulunmaması
- Platformlarda açıklık veya fiziksel hasar
- Korkuluk ve topuk levhalarının eksik olması
- Merdiven ve geçişlerin uygunsuz olması
- Hareketli parça muhafazalarının eksik olması
- Bakım ve önceki kontrol kayıtlarının bulunmaması
Mevzuat
Kalıp Arabalarında Proje, Taşıyıcı Sistem ve Güvenli Kullanım Esasları
Kalıp arabası kontrolünün; yürürlükteki iş ekipmanları mevzuatı, ekipmanın tasarım ve imalat projesi, üretici talimatları, taşıma kapasitesi, kalıp ve beton yükleri, yürüyüş ve hidrolik sistemleri ile mevcut saha koşulları esas alınarak gerçekleştirilmesi gerekir. Proje dışı değişikliklerin taşıyıcı güvenliğe etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Kontrol Dönemi
Kontrol Süresi Nasıl Belirlenir?
Kontrol dönemi; yürürlükteki mevzuat, üretici ve proje kriterleri, ekipmanın kullanım yoğunluğu, beton döküm çevrimleri, çevresel koşullar ve önceki kontrol sonuçlarına göre belirlenir. Taşıyıcı onarım, kaynak müdahalesi, hidrolik sistem değişikliği, ray düzeni değişimi, devrilme, çarpma veya uzun süre kullanım dışı kalma sonrasında ilave kontrol gerekebilir.
Yetkili Kişi
Kontrolü Kim Gerçekleştirebilir?
Kalıp arabası periyodik kontrolünün, ekipmanın taşıyıcı, mekanik ve hidrolik yapısını değerlendirebilecek ve yürürlükteki meslek, eğitim, kayıt ve yetki şartlarını taşıyan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Kalıp Arabası Periyodik Kontrolü Hakkında
Kalıp arabası hangi yapılarda kullanılır?
Tünel, viyadük, köprü, menfez, galeri ve benzeri tekrarlı betonarme imalatlarda kullanılabilir.
Kalıp arabasının projesi gerekli midir?
Taşıyıcı sistemin, izin verilen yüklerin ve bağlantıların doğru değerlendirilebilmesi için tasarım ve imalat dokümanları gereklidir.
Hidrolik sistem kontrol edilir mi?
Evet. Silindirler, hortumlar, borular, valfler, güç ünitesi ve basınç kaybına karşı güvenlik sistemleri değerlendirilir.
Ray ve tekerlek sistemi kontrol edilir mi?
Evet. Ray doğrultusu, bağlantılar, tekerlekler, rulmanlar, frenler ve ray sonu durdurucuları incelenir.
Kaynak onarımı yapılmış bölgeler kontrol edilir mi?
Evet. Sonradan yapılan kaynak, kesme veya profil ilavelerinin proje ve taşıyıcı sistem üzerindeki etkisi değerlendirilir.
Kalıp panelleri de kontrol kapsamında mıdır?
Kalıp panelleri, taşıyıcı profilleri, bağlantıları ve ayar sistemleri kontrol kapsamına göre incelenir.
Platform ve korkuluklar kontrol edilir mi?
Evet. Çalışma platformları, merdivenler, ana ve ara korkuluklar ile topuk levhaları değerlendirilir.
Kontrol sırasında ekipman hareket ettirilir mi?
Güvenli alan ve yetkili operatör sağlandığında yürüyüş, fren, kalıp hareketleri ve hidrolik fonksiyonlar test edilebilir.
Beton dökümünden sonra yeniden kontrol gerekir mi?
Her dökümden sonra operatör kontrolleri yapılmalıdır. Periyodik veya ilave teknik kontrol ihtiyacı proje, kullanım koşulları ve oluşan olaylara göre belirlenir.
Bakım yapılması periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Bakım, onarım ve periyodik kontrol farklı amaçlara sahip işlemlerdir.
Ekipman başka şantiyeye taşınırsa yeniden kontrol gerekir mi?
Söküm, taşıma ve yeniden kurulum sonrasında bağlantı, geometri, ray ve güvenlik sistemlerinin yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Kontrol sonucunda rapor hazırlanır mı?
Evet. Taşıyıcı sistem, kalıp, yürüyüş, hidrolik, platform ve güvenlik fonksiyonları ekipman bazında raporlanır.
Resmî Kaynaklar
İçeriğin Dayandığı Kaynaklar
Mevzuat ve kontrol kriterleri değişebilir. Uygulamada kontrol tarihinde yürürlükte bulunan resmî belgeler esas alınmalıdır.
Kontrol Talebi
Kalıp Arabası Kontrolünüzü Planlayın
Kalıp arabasının proje, imalat, kapasite, ray, yürüyüş, hidrolik ve elektrik bilgileriyle bakım ve önceki kontrol kayıtlarını paylaşın. Kontrolü ekipmanın mevcut teknik yapısına göre planlayalım.