Kaldırma Ekipmanları
Kriko Periyodik Kontrolü
Hidrolik, mekanik, şişe tipi, arabalı veya raylı krikoları; taşıyıcı gövde, kaldırma mekanizması, piston veya vida sistemi, valfler, tabla, tekerlekler ve güvenlik bileşenleriyle birlikte değerlendirerek raporluyoruz.
Genel Tanım
Kriko Nedir?
Kriko; araç, makine, konstrüksiyon veya benzeri yükleri bakım, montaj, seviyeleme ya da destekleme amacıyla sınırlı bir yüksekliğe kaldırmak için kullanılan mekanik, hidrolik veya pnömatik kaldırma ekipmanıdır.
Krikolar şişe tipi hidrolik, arabalı, mekanik vidalı, kremayerli, raylı, makaslı veya özel endüstriyel tasarımlarda olabilir.
Periyodik kontrol yalnızca krikonun yükselip alçalmasının denenmesinden oluşmaz. Ana gövde, taban, kaldırma kolu, piston, vida, dişli, hidrolik pompa, valfler, tabla, tekerlekler ve güvenlik düzenleri birlikte değerlendirilir.
Krikonun kapasitesi; yükün ağırlığı, yükün yerleştirildiği nokta, kaldırma mesafesi, taban zemini ve krikonun düşey konumu dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Kriko, üretici tarafından ayrıca uygunluğu belirtilmedikçe yük altında uzun süreli çalışma desteği olarak kullanılmamalıdır. Kaldırılan yükün uygun mekanik desteklerle emniyete alınması gerekir.
Yağ ekleme, conta değiştirme, valf ayarı, vida yağlama veya tekerlek yenileme işlemleri periyodik kontrolün yerine geçmez.
Neden Önemlidir?
Taşıyıcı Gövde, Kaldırma Mekanizması ve Yük Tutma Güvenliğini Değerlendirin
- Ana gövde, taban ve kaldırma kollarındaki deformasyon veya çatlak belirtilerinin belirlenmesine yardımcı olur.
- Hidrolik silindir, pompa, valf ve bağlantılardaki kaçakların tespitini destekler.
- Vida, somun, kremayer ve dişli sistemlerindeki aşınmaların değerlendirilmesini sağlar.
- Tabla, yük temas noktası ve hareketli bağlantılardaki uygunsuzlukların belirlenmesine yardımcı olur.
- Krikonun yükü güvenli biçimde kaldırma, durdurma ve kontrollü indirme fonksiyonlarının kontrol edilmesini sağlar.
- Fonksiyon ve yük deneyi sonuçlarının ekipman bazında raporlanmasını sağlar.
Kontrol Kapsamı
Kriko Kontrolünde Neler İncelenir?
Aşağıdaki maddeler genel kontrol kapsamını gösterir. Nihai muayene, fonksiyon ve yük deneyi adımları krikonun tipine, kapasitesine, kaldırma mekanizmasına ve üretici talimatlarına göre belirlenir.
Ekipman kimlik bilgileri
Marka, model, seri numarası, üretim yılı, azami kapasite, kaldırma yüksekliği ve kriko tipi kayıt altına alınır.
Kapasite etiketi
Azami kaldırma kapasitesi, üretici bilgileri ve gerekli güvenlik uyarılarının görünür ve okunabilir olması kontrol edilir.
Ana taşıyıcı gövde
Gövde, çerçeve, kaynak bölgeleri ve bağlantılar deformasyon, çatlak belirtisi, darbe ve korozyon açısından incelenir.
Taban ve destek yüzeyi
Kriko tabanı, ayaklar ve zemine temas eden yüzeyler eğilme, kırılma, aşınma ve dengeli oturma açısından değerlendirilir.
Kaldırma kolu
Arabalı veya makaslı modellerde kaldırma kolu, bağlantılar ve taşıyıcı elemanlar deformasyon ve çatlak belirtisi açısından kontrol edilir.
Makas mekanizması
Makaslı krikolarda kollar, birleşimler, pimler, burçlar, vida bağlantıları ve hareket düzeni değerlendirilir.
Mafsal ve bağlantılar
Hareketli mafsallar, pimler, burçlar, segmanlar ve kilitleme elemanları aşınma, boşluk ve eksiklik açısından incelenir.
Kaldırma tablası
Yükle temas eden tabla, başlık veya pabuç; deformasyon, aşınma, yüzey hasarı ve yükün kaymasını önleyen yapı açısından kontrol edilir.
Döner tabla
Varsa döner yük tablasının serbest hareketi, bağlantısı, aşınması ve yük altında kararlı durumu değerlendirilir.
Uzatma vidası
Şişe tipi krikolarda bulunan ayar veya uzatma vidası; diş aşınması, eğilme, çatlak belirtisi ve çalışma açısından incelenir.
Hidrolik silindir
Silindir gövdesi, piston kolu, keçeler ve bağlantılar yağ kaçağı, çizik, korozyon, eğilme ve fonksiyon açısından değerlendirilir.
Piston kolu
Piston yüzeyi, doğrultusu, çalışma mesafesi ve uç bağlantıları çizik, aşınma, eğilme ve korozyon açısından kontrol edilir.
Hidrolik pompa
El, ayak veya motorla çalışan pompa; basınç oluşturma, anormal ses, kaçak ve düzgün çalışma açısından incelenir.
Pompa kolu ve yuvası
Pompa kolu, kol yuvası, bağlantı pimleri ve kumanda hareketi deformasyon, gevşeme ve fiziksel hasar açısından değerlendirilir.
İndirme valfi
Yükün kontrollü biçimde indirilmesini sağlayan valfin açma, kapama ve yük altında tutma fonksiyonu kontrol edilir.
Basınç sınırlama valfi
Varsa kapasite üzerindeki yüklemeye karşı koruma sağlayan basınç sınırlama düzeninin mevcut durumu değerlendirilir.
Hidrolik bağlantılar
Tapalar, rakorlar, hortumlar, borular ve bağlantılar gevşeme, çatlak, ezilme ve sızıntı açısından incelenir.
Hidrolik yağ seviyesi
Üretici talimatlarına göre yağ seviyesi, yağın görünür durumu ve dolum kapağının fiziksel durumu kontrol edilir.
Kendiliğinden alçalma
Kriko kaldırılmış konumdayken piston veya kaldırma mekanizmasının yük altında kontrolsüz biçimde alçalıp alçalmadığı değerlendirilir.
Mekanik vida sistemi
Vidalı krikolarda ana vida, taşıyıcı somun, dişler, yataklar, kol ve kilitleme elemanları aşınma ve deformasyon açısından incelenir.
Kremayer ve dişli sistemi
Kremayerli modellerde diş yüzeyleri, pinyon, mandal, kol, bağlantılar ve geri kaçmayı önleyen düzenler kontrol edilir.
Mekanik kilitleme
Ekipmanda bulunuyorsa kaldırılmış konumu mekanik olarak tutan kilit, mandal veya emniyet sistemi değerlendirilir.
Tekerlekler
Arabalı krikolarda ön ve arka tekerlekler, rulmanlar, akslar ve bağlantılar aşınma, kırılma ve sıkışma açısından kontrol edilir.
Yönlendirme sistemi
Arabalı modellerde döner tekerleklerin yön değiştirme hareketi ve krikonun yük altındaki kararlılığı değerlendirilir.
Taşıma kolu
Krikonun taşınması için kullanılan kol ve bağlantılar sağlamlık, deformasyon ve güvenli kavrama açısından incelenir.
Koruyucu muhafazalar
Dişli, yay, bağlantı veya sıkışma riski bulunan bölümlerdeki koruyucu muhafazaların mevcut durumu kontrol edilir.
Kaldırma sınırı
Piston, vida veya kaldırma kolunun üretici tarafından belirlenen azami hareket sınırını aşmasını önleyen düzenler değerlendirilir.
Yüksüz fonksiyon deneyi
Kaldırma, durdurma, tutma ve indirme fonksiyonları ekipman yüksüzken güvenli koşullarda denenir.
Yük altında tutma deneyi
Kriko uygun deney yükü altında belirlenen konumda tutulur ve kontrolsüz alçalma, kaçak veya deformasyon belirtileri değerlendirilir.
Yük ve fonksiyon deneyi
Krikonun kapasitesi, üretici talimatları ve güncel kriterlere uygun deney yüküyle kaldırma ve indirme deneyleri uygulanır.
Deney sonrası muayene
Gövde, piston, vida, mafsallar, tabla, valfler ve bağlantılar yük deneyinden sonra yeniden incelenir.
Kontrol Öncesi
İşletmenin Hazırlaması Gerekenler
- Krikonun marka, model, seri numarası ve üretim yılı bilgileri
- Azami kaldırma kapasitesi ve kaldırma yüksekliği
- Hidrolik, mekanik, vidalı, makaslı veya arabalı tip bilgisi
- Üretici kullanım, bakım ve teknik dokümanları
- Varsa uygunluk belgesi ve ekipman teknik dosyası
- Önceki periyodik kontrol, bakım ve onarım raporları
- Conta, valf, piston, vida veya taşıyıcı parça değişim kayıtları
- Krikonun temiz ve genel olarak çalışır durumda olması
- Kontrol alanının yaya ve araç trafiğinden ayrılması
- Düz, sağlam ve yeterli taşıma kapasitesine sahip test zemini
- Krikonun bütün hareketlerini yapabileceği yeterli alan
- Yük deneyi için uygun ve doğrulanabilir deney yükü
- Deney yükünün kriko üzerine güvenli biçimde yerleştirilebilmesi
- Yükün devrilmesini veya kaymasını önleyen güvenli düzen
- Kaldırılan yükün altına uygun mekanik destek yerleştirme imkânı
- Ekipmanı tanıyan yetkili personelin hazır bulunması
Raporlama
Kontrol Raporunda Neler Bulunur?
- İş yeri ve ekipman tanımlama bilgileri
- Krikonun marka, model, seri numarası ve üretim yılı
- Kriko tipi, kapasitesi ve kaldırma yüksekliği
- Üretici belgeleri ve önceki rapor değerlendirmesi
- Ana gövde, taban ve taşıyıcı sistem bulguları
- Kaldırma kolu, makas, mafsal, pim ve burç tespitleri
- Tabla, yük temas noktası ve uzatma vidası değerlendirmesi
- Hidrolik silindir, piston, pompa ve valf sonuçları
- Hidrolik bağlantılar ve sızıntı tespitleri
- Vidalı, kremayerli veya dişli sistem bulguları
- Mekanik kilit ve kaldırma sınırı değerlendirmesi
- Tekerlek, aks ve yönlendirme sistemi bulguları
- Uygulanan yüksüz fonksiyon deneylerinin sonuçları
- Yük altında tutma deneyinin yöntemi ve sonucu
- Kullanılan deney yükü ve yük deneyi sonuçları
- Deney sonrası muayene bulguları
- Tespit edilen teknik uygunsuzluklar
- Kontrol sonucu ve teknik kanaat
- Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin kayıt bilgileri
Kontrol Süreci
Kriko Periyodik Kontrolü Nasıl İlerler?
- 1
Ekipman bilgilerinin alınması
Krikonun tipi, kapasitesi, kaldırma yüksekliği, kullanım amacı ve çalışma koşulları belirlenir.
- 2
Doküman incelemesi
Üretici belgeleri, önceki kontrol, bakım, onarım ve parça değişim kayıtları değerlendirilir.
- 3
Saha hazırlığı
Düz ve güvenli test zemini hazırlanır, kontrol alanı sınırlandırılır ve deney yükü planlanır.
- 4
Taşıyıcı yapı muayenesi
Ana gövde, taban, kaldırma kolları, mafsallar, tabla ve bağlantılar incelenir.
- 5
Kaldırma sistemi kontrolü
Hidrolik silindir, pompa, valf, vida, somun, kremayer veya dişli sistemi ekipmanın tipine göre değerlendirilir.
- 6
Hareketli parçaların kontrolü
Pimler, burçlar, tekerlekler, akslar, pompa kolu ve diğer hareketli bağlantılar incelenir.
- 7
Yüksüz fonksiyon deneyi
Kaldırma, durdurma, tutma ve kontrollü indirme hareketleri yüksüz olarak denenir.
- 8
Yük altında tutma deneyi
Uygun deney yüküyle krikonun yükü güvenli biçimde tutup tutmadığı değerlendirilir.
- 9
Yük deneyi
Krikonun kapasitesi ve teknik özelliklerine uygun yükle gerekli deneyler kontrollü koşullarda uygulanır.
- 10
Deney sonrası inceleme
Gövde, piston, vida, bağlantılar, tabla ve güvenlik bileşenleri deney sonrasında yeniden incelenir.
- 11
Raporlama
Kontrol kapsamı, uygulanan deneyler, teknik bulgular, sonuçlar ve kanaat ekipman bazında raporlanır.
Saha Bulguları
Sık Karşılaşılabilen Teknik Bulgular
Aşağıdaki maddeler kesin uygunsuzluk listesi değildir. Kontrol sonucu yalnızca sahada yapılan inceleme ve ölçümler sonrasında oluşturulur.
- Kapasite veya ekipman etiketinin eksik ya da okunamaz olması
- Ana gövde veya tabanda deformasyon ve korozyon
- Kaynak bölgelerinde çatlak veya yüzey bozukluğu belirtisi
- Kaldırma kolunda eğilme veya fiziksel hasar
- Makas bağlantılarında aşınma ve aşırı boşluk
- Pim, burç veya kilitleme elemanlarında eksiklik
- Yük tablasında deformasyon veya aşınma
- Yük temas yüzeyinin kaygan veya hasarlı olması
- Piston kolunda çizik, korozyon veya eğilme
- Hidrolik silindir veya pompa bölgesinde yağ kaçağı
- Hidrolik bağlantılarda gevşeme veya sızıntı
- İndirme valfinin yükü kontrolsüz indirmesi
- Krikonun yük altında kendiliğinden alçalması
- Basınç sınırlama sistemine müdahale edilmiş olması
- Vidalı sistemde diş aşınması veya hasar
- Taşıyıcı somunda aşınma veya aşırı boşluk
- Kremayer veya pinyon dişlerinde aşınma
- Geri kaçmayı önleyen mandalın çalışmaması
- Mekanik kilitleme sisteminin eksik veya çalışmaz olması
- Tekerleklerde kırılma, aşınma veya sıkışma
- Aks ve tekerlek bağlantılarında gevşeme
- Pompa kolu veya kol yuvasında deformasyon
- Kaldırma sınırı sisteminin çalışmaması
- Koruyucu muhafazaların eksik olması
- Bakım ve önceki kontrol kayıtlarının bulunmaması
Mevzuat
Krikolarda Periyodik Kontrol ve Yük Deneyi Esasları
Krikolar, kullanım amacı ve teknik özellikleri doğrultusunda kaldırma ve iletme ekipmanları kapsamında değerlendirilir. Kontrolün yürürlükteki iş ekipmanları mevzuatı, kontrol tarihinde geçerli resmî dokümanlar, üretici talimatları, ekipmanın kapasitesi ve mevcut teknik durumu esas alınarak gerçekleştirilmesi gerekir. Ekipmana özgü yeni bir zorunlu rapor veya kontrol kriteri yayımlanması hâlinde güncel belge ayrıca uygulanmalıdır.
Kontrol Dönemi
Kontrol Süresi Nasıl Belirlenir?
Kontrol dönemi; yürürlükteki mevzuat, üretici talimatları, kullanım yoğunluğu, kaldırılan yükler, çalışma ortamı ve önceki kontrol sonuçlarına göre belirlenir. Taşıyıcı gövde, piston, vida, valf veya güvenlik sisteminde önemli onarım, darbe, devrilme, aşırı yükleme ya da uzun süre kullanım dışı kalma sonrasında ilave kontrol gerekebilir.
Yetkili Kişi
Kontrolü Kim Gerçekleştirebilir?
Kriko periyodik kontrolünün; kaldırma ve iletme ekipmanları alanında ilgili meslek, eğitim, kayıt ve yetki şartlarını taşıyan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Kriko Periyodik Kontrolü Hakkında
Kriko periyodik kontrolü nedir?
Krikonun taşıyıcı gövdesi, kaldırma mekanizması, hidrolik veya mekanik bileşenleri ve yük tutma güvenliğinin muayene ve deneylerle değerlendirilmesidir.
Hidrolik ve mekanik krikoların kontrolü aynı mıdır?
Taşıyıcı yapı ve yük deneyi başlıkları ortaktır. Hidrolik krikolarda silindir, pompa ve valfler; mekanik krikolarda vida, somun, dişli veya kremayer sistemi ayrıca değerlendirilir.
Kriko yük altında destek olarak kullanılabilir mi?
Kriko esas olarak yükü kaldırmak için kullanılır. Üretici açıkça farklı bir kullanım belirtmedikçe kaldırılan yük uygun mekanik desteklerle ayrıca emniyete alınmalıdır.
Kriko kontrolünde yük deneyi yapılır mı?
Uygulanacak deney yükü ve yöntem krikonun kapasitesi, tasarımı, üretici talimatları ve güncel kontrol kriterlerine göre belirlenir.
Krikonun kendiliğinden alçalması uygun mudur?
Yük altında kontrolsüz veya kabul edilemeyecek biçimde alçalma, yük tutma ve hidrolik sistem açısından değerlendirilmesi gereken bir bulgudur.
Hidrolik yağ kaçağı kontrol kapsamına girer mi?
Evet. Silindir, piston, pompa, valf, tapa ve bağlantılar yağ kaçağı açısından değerlendirilir.
Vidalı krikoda hangi parçalar kontrol edilir?
Ana vida, taşıyıcı somun, dişler, yataklar, kol, bağlantılar ve varsa geri kaçmayı önleyen mekanizma incelenir.
Arabalı krikonun tekerlekleri kontrol edilir mi?
Evet. Tekerlekler, rulmanlar, akslar ve yönlendirme sistemi aşınma, kırılma ve sıkışma açısından kontrol edilir.
Conta veya valf değişiminden sonra kontrol gerekir mi?
Yük tutma ve indirme güvenliğini etkileyen önemli hidrolik müdahalelerden sonra ilave teknik kontrol gerekebilir.
Krikonun kapasite etiketi bulunmalı mıdır?
Azami kaldırma kapasitesinin kullanıcı tarafından görülebilecek biçimde tanımlanmış ve okunabilir olması gerekir.
Araç krikosu trafik muayenesinde kontrol ediliyorsa bu yeterli midir?
İş ekipmanı olarak kullanılan krikolar için araç veya trafik muayenesi, iş ekipmanı periyodik kontrolünün yerine geçmez.
Bakım yapılması periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Bakım, onarım ve periyodik kontrol farklı amaçlara sahip işlemlerdir.
Resmî Kaynaklar
İçeriğin Dayandığı Kaynaklar
Mevzuat ve kontrol kriterleri değişebilir. Uygulamada kontrol tarihinde yürürlükte bulunan resmî belgeler esas alınmalıdır.
Kontrol Talebi
Kriko Periyodik Kontrolünüzü Planlayın
Krikonun tipi, kapasitesi, kaldırma yüksekliği, kullanım amacı, üretici belgeleri, bakım kayıtları ve önceki kontrol raporlarını paylaşın. Kontrolü ekipmanın mevcut teknik yapısına göre planlayalım.