Kaldırma Ekipmanları
Mapa ve Aybolt Periyodik Kontrolü
Sabit veya sökülebilir mapa ve ayboltları; gövde, halka, diş, pim, somun, bağlantı yüzeyi, kapasite işaretleri ve yükleme yönüyle birlikte değerlendirerek raporluyoruz.
Genel Tanım
Mapa ve Aybolt Nedir?
Mapa ve aybolt; yüklerin kaldırılması, bağlanması veya sabitlenmesi sırasında sapan, zincir, halat, kanca ya da diğer kaldırma aksesuarlarının bağlanabileceği taşıyıcı bağlantı noktalarıdır. Ayboltlar çoğunlukla dişli gövdeyle ekipmana bağlanırken mapalar kaynaklı, cıvatalı, pimli veya döner yapıda olabilir.
Mapa ve ayboltlar küçük boyutlarına rağmen kaldırma sistemindeki yükü doğrudan taşıyan kritik bağlantı elemanlarıdır.
Periyodik kontrol yalnızca halka bölümünün gözle incelenmesinden oluşmaz. Gövde, dişler, pimler, somunlar, kaynak bölgeleri, oturma yüzeyi, kapasite işaretleri ve yükleme doğrultusu birlikte değerlendirilir.
Bir bağlantı elemanının güvenli kapasitesi; çekme yönü, yük açısı, bağlantı şekli, dişin tam oturması, kullanılan sapan sayısı ve üretici talimatlarına göre değişebilir.
Standart ayboltlar her durumda yandan veya açılı yüklemeye uygun değildir. Döner kaldırma noktalarıyla sabit ayboltların kullanım sınırları birbirinden farklıdır.
Kaynak onarımı, diş düzeltme, pim değişimi veya yüzey taşlama işlemleri periyodik kontrolün yerine geçmez.
Neden Önemlidir?
Bağlantı Noktası, Yükleme Yönü ve Kapasiteyi Birlikte Değerlendirin
- Gövde, halka ve bağlantı bölgelerindeki deformasyon veya çatlak belirtilerinin belirlenmesine yardımcı olur.
- Dişlerdeki aşınma, ezilme, sıyrılma ve uygun olmayan bağlantıların tespitini destekler.
- Pim, somun ve kilitleme elemanlarındaki eksikliklerin değerlendirilmesini sağlar.
- Bağlantı elemanının kapasite ve yükleme yönüne uygun kullanımının doğrulanmasına yardımcı olur.
- Kaynaklı mapalarda kaynak ve ana malzeme çevresindeki hasarların belirlenmesini sağlar.
- Teknik durumun ekipman bazında kayıt altına alınmasını sağlar.
Kontrol Kapsamı
Mapa ve Aybolt Kontrolünde Neler İncelenir?
Aşağıdaki maddeler genel kontrol kapsamını gösterir. Nihai değerlendirme bağlantı elemanının tipine, kapasitesine, yükleme yönüne, montaj şekline ve üretici kriterlerine göre yapılır.
Ekipman kimlik bilgileri
Üretici, ürün tipi, ölçü, sınıf, seri veya parti bilgisi ve varsa tanımlama numarası kayıt altına alınır.
Kapasite işaretlemesi
Azami çalışma yükü, ölçü, malzeme sınıfı ve üretici işaretlerinin okunabilir olması kontrol edilir.
Ana gövde
Taşıyıcı gövde çatlak belirtisi, eğilme, ezilme, darbe, aşınma ve korozyon açısından incelenir.
Halka bölümü
Aybolt veya mapa halkası açılma, uzama, incelme, burulma ve yük temasından kaynaklanan aşınma açısından değerlendirilir.
Boyun bölgesi
Halka ile gövde arasındaki geçiş bölgesi çatlak belirtisi, keskin çentik, darbe ve deformasyon açısından kontrol edilir.
Dişli gövde
Dişli ayboltlarda vida dişleri aşınma, sıyrılma, ezilme, korozyon, çapak ve fiziksel hasar açısından incelenir.
Diş uzunluğu
Bağlantı elemanının yeterli diş boyuyla taşıyıcı parçaya oturup oturmadığı değerlendirilir.
Diş uyumluluğu
Aybolt dişi ile bağlantı deliğinin çap, adım ve malzeme bakımından uyumu kontrol edilir.
Oturma yüzeyi
Aybolt omzu veya mapa tabanının taşıyıcı yüzeye tam, düz ve boşluksuz oturması değerlendirilir.
Omuzlu aybolt yapısı
Omuzlu modellerde omuz yüzeyi deformasyon, aşınma ve taşıyıcı parçaya düzgün temas açısından incelenir.
Somun ve pul
Somunlu modellerde somun, pul, diş bağlantısı ve sıkma düzeni gevşeme, hasar ve uyum açısından kontrol edilir.
Kilitli somun sistemi
Varsa kendinden kilitli somun, kontra somun veya diğer gevşeme önleyici düzenler değerlendirilir.
Pimli mapa
Pimli mapalarda gövde, pim, diş, pim başı ve bağlantı bölgeleri aşınma, eğilme ve deformasyon açısından incelenir.
Pim kilitlemesi
Pimin istem dışı çıkmasını önleyen somun, kopilya, segman veya kilitleme elemanlarının mevcut olması kontrol edilir.
Pim ve delik boşluğu
Pim ile gövde delikleri arasındaki aşırı boşluk, ovalleşme ve yük altında düzensiz temas değerlendirilir.
Kaynaklı mapa
Kaynaklı mapalarda mapa gövdesi, kaynak dikişi, ısı tesiri altındaki bölge ve ana malzeme gözle incelenir.
Kaynak yüzeyi
Kaynak bölgesinde çatlak belirtisi, gözenek, ayrılma, keskin çentik, aşırı taşlama veya onarım izi değerlendirilir.
Cıvatalı bağlantılar
Cıvatalı kaldırma noktalarında cıvata, somun, bağlantı plakası ve sıkma düzeni kontrol edilir.
Döner kaldırma noktası
Döner veya mafsallı modellerde dönme hareketi, yataklama, mafsal, cıvata ve yönlenme fonksiyonu değerlendirilir.
Serbest dönüş
Döner kaldırma noktasının yük doğrultusuna takılmadan ve zorlanmadan yönlenebilmesi kontrol edilir.
Yükleme doğrultusu
Bağlantı elemanının dikey, açılı veya yanal yükleme koşullarına uygunluğu üretici bilgileriyle karşılaştırılır.
Yan yükleme belirtileri
Gövde, halka, pim veya oturma yüzeyindeki izler uygunsuz yanal veya çapraz yükleme açısından değerlendirilir.
Sapan ve kanca teması
Bağlanan sapan, kanca veya aksesuarın mapa ya da aybolt üzerinde uygun yüzeye temas edip etmediği incelenir.
Keskin kenar teması
Bağlantı elemanına temas eden parçaların keskin kenar, dar temas alanı veya sıkışma oluşturup oluşturmadığı değerlendirilir.
Korozyon
Gövde, diş, pim, somun, kaynak ve temas yüzeyleri yüzeysel veya ileri korozyon açısından incelenir.
Aşınma ve kesit kaybı
Yük temas bölgeleri ve taşıyıcı kesitlerdeki aşınma ile belirgin malzeme kaybı değerlendirilir.
Isı ve kaynak etkisi
İzinsiz kaynak, ısıtma, doğrultma veya yüzey rengindeki değişimler kontrol edilir.
Sonradan yapılan onarımlar
Taşlama, dolgu kaynağı, diş açma, bükerek düzeltme veya benzeri müdahale izleri değerlendirilir.
Montaj yüzeyi
Mapanın veya ayboltun bağlandığı ana malzeme, delik, bağlantı plakası ve çevresel bölge gözle incelenir.
Birlikte kullanılan aksesuarlar
Şakıl, kanca, sapan, zincir veya diğer aksesuarların ölçü ve kapasite uyumu değerlendirilir.
Fonksiyon kontrolü
Pimli, döner veya mafsallı bileşenlerin hareket, kilitleme ve yönlenme fonksiyonları yüksüz durumda kontrol edilir.
Teknik değerlendirme
Görsel bulgular, ölçüler, işaretlemeler, montaj şekli ve kullanım koşulları birlikte değerlendirilir.
Kontrol Öncesi
İşletmenin Hazırlaması Gerekenler
- Mapa ve ayboltların tip, ölçü ve adet listesi
- Üretici, kapasite ve malzeme sınıfı bilgileri
- Varsa ürün sertifikaları ve teknik dokümanlar
- Önceki kontrol ve kullanım kayıtları
- Bağlantı elemanlarının temiz durumda olması
- Boya, gres veya kir nedeniyle görünmeyen bölgelerin erişilebilir hâle getirilmesi
- Dişli ayboltların gerektiğinde sökülebilir durumda olması
- Kaynaklı mapaların kaynak çevresine güvenli erişim
- Bağlantının yapıldığı ana malzeme ve montaj bölgesine erişim
- Birlikte kullanılan sapan, kanca ve diğer aksesuarların hazır bulunması
- Ekipmanların karışmasını önleyen tanımlama veya numaralandırma sistemi
- Kontrol alanının güvenli ve yeterli aydınlatmaya sahip olması
- Ekipmanların kullanım şeklini bilen yetkili personelin hazır bulunması
Raporlama
Kontrol Raporunda Neler Bulunur?
- İş yeri ve ekipman tanımlama bilgileri
- Mapa veya aybolt tipi ve kullanım amacı
- Üretici, ölçü, sınıf ve kapasite bilgileri
- Etiket ve işaretleme değerlendirmesi
- Ana gövde, halka ve boyun bölgesi bulguları
- Diş, somun, pul ve oturma yüzeyi değerlendirmesi
- Pimli mapalarda pim ve kilitleme sistemi bulguları
- Kaynaklı mapalarda kaynak ve ana malzeme tespitleri
- Cıvatalı veya döner kaldırma noktası sonuçları
- Yükleme doğrultusu ve bağlantı şekli değerlendirmesi
- Korozyon, aşınma ve kesit kaybı bulguları
- Birlikte kullanılan aksesuarlarla uyum değerlendirmesi
- Tespit edilen teknik bulgular
- Kontrol sonucu ve teknik kanaat
- Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin kayıt bilgileri
Kontrol Süreci
Mapa ve Aybolt Periyodik Kontrolü Nasıl İlerler?
- 1
Ekipmanların tanımlanması
Mapa ve ayboltlar tip, ölçü, kapasite, kullanım noktası ve bağlantı biçimine göre listelenir.
- 2
Doküman incelemesi
Üretici belgeleri, kapasite bilgileri, sertifikalar ve önceki kontrol kayıtları değerlendirilir.
- 3
Temizlik ve erişim
Gövde, diş, pim, somun, kaynak ve bağlantı bölgeleri incelemeye uygun hâle getirilir.
- 4
Görsel muayene
Gövde, halka, boyun, pim, kaynak, diş ve oturma yüzeyleri hasar açısından incelenir.
- 5
Montaj kontrolü
Diş uyumu, bağlantı boyu, somun, pul, kilitleme ve taşıyıcı yüzeye oturma değerlendirilir.
- 6
Yükleme yönünün değerlendirilmesi
Bağlantı elemanının kullanım açısı ve yük doğrultusu üretici sınırlarıyla karşılaştırılır.
- 7
Fonksiyon kontrolü
Döner, mafsallı veya pimli bileşenlerin hareket ve kilitleme fonksiyonları kontrol edilir.
- 8
Aksesuar uyumunun incelenmesi
Mapa veya ayboltla birlikte kullanılan sapan, kanca ve bağlantı elemanları değerlendirilir.
- 9
Teknik değerlendirme
Tüm bulgular kapasite, montaj şekli ve kullanım koşullarıyla birlikte değerlendirilir.
- 10
Raporlama
Kontrol kapsamı, ekipman bilgileri, teknik bulgular ve sonuç ekipman bazında raporlanır.
Saha Bulguları
Sık Karşılaşılabilen Teknik Bulgular
Aşağıdaki maddeler kesin uygunsuzluk listesi değildir. Kontrol sonucu yalnızca sahada yapılan inceleme ve ölçümler sonrasında oluşturulur.
- Kapasite veya üretici işaretinin eksik ya da okunamaz olması
- Ana gövdede eğilme, burulma veya darbe izi
- Halka veya boyun bölgesinde deformasyon
- Yük temas bölgesinde belirgin aşınma
- Dişlerde ezilme, sıyrılma veya korozyon
- Diş boyunun bağlantı için yetersiz olması
- Aybolt omzunun yüzeye tam oturmaması
- Uygun olmayan pul veya somun kullanılması
- Somun veya bağlantıda gevşeme
- Pimde eğilme veya aşınma
- Pim kilitleme elemanının eksik olması
- Pim deliklerinde ovalleşme
- Kaynaklı mapada çatlak veya ayrılma belirtisi
- Kaynak çevresinde ileri korozyon
- Döner kaldırma noktasının sıkışması
- Döner mekanizmada aşırı boşluk
- Standart ayboltun uygunsuz yanal yüklenmesi
- Bağlantı elemanında çapraz çekme izleri
- Kancanın halka içinde uygun olmayan noktaya temas etmesi
- Keskin kenar nedeniyle bölgesel aşınma
- İzinsiz kaynak veya ısıyla düzeltme izi
- Taşlama ya da dolgu onarımı yapılmış olması
- Bağlantı yüzeyinde deformasyon veya çatlak belirtisi
- Mapa veya aybolt ile kullanılan aksesuarın kapasite uyumsuzluğu
- Ekipman kimliği ve önceki kontrol kayıtlarının bulunmaması
Mevzuat
Mapa ve Ayboltlarda Periyodik Kontrol Esasları
Mapa ve ayboltlar kaldırma operasyonlarında kullanılan bağlantı ve kaldırma aksesuarlarıdır. Kontrolün yürürlükteki iş ekipmanları mevzuatı, kontrol tarihinde geçerli resmî dokümanlar, üretici talimatları, ürün işaretlemeleri, bağlantı biçimi ve kullanım koşulları esas alınarak gerçekleştirilmesi gerekir. Ekipmana özgü zorunlu bir rapor veya kriter yayımlanması hâlinde güncel belge ayrıca uygulanmalıdır.
Kontrol Dönemi
Kontrol Süresi Nasıl Belirlenir?
Kontrol dönemi; yürürlükteki mevzuat, üretici talimatları, kullanım sıklığı, yükleme açıları, çalışma ortamı, korozyon etkisi ve önceki kontrol sonuçlarına göre belirlenir. Aşırı yükleme, darbe, düşme, kaynak müdahalesi, belirgin deformasyon veya bağlantı değişikliği sonrasında ilave kontrol gerekebilir.
Yetkili Kişi
Kontrolü Kim Gerçekleştirebilir?
Mapa ve aybolt kontrolünün; kaldırma ve iletme ekipmanları ile kaldırma aksesuarları konusunda ilgili meslek, eğitim, kayıt ve yetki şartlarını taşıyan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Mapa ve Aybolt Kontrolü Hakkında
Mapa ve aybolt aynı şey midir?
İkisi de kaldırma bağlantı noktası olarak kullanılabilir ancak bağlantı ve tasarım biçimleri farklıdır. Ayboltlar genellikle dişli gövdeyle bağlanırken mapalar kaynaklı, pimli veya cıvatalı olabilir.
Her aybolt yandan yüklenebilir mi?
Hayır. Standart ayboltların önemli bir bölümü yalnızca belirli doğrultulardaki yüklemeler için uygundur. İzin verilen açı ve kapasite üretici bilgileriyle doğrulanmalıdır.
Ayboltun dişi kontrol edilir mi?
Evet. Dişler aşınma, sıyrılma, ezilme, korozyon, uzunluk ve bağlantı deliğiyle uyum açısından değerlendirilir.
Kaynaklı mapanın kaynağı kontrol edilir mi?
Evet. Kaynak dikişi, ısı tesiri altındaki bölge ve çevresindeki ana malzeme çatlak, ayrılma ve korozyon açısından incelenir.
Kapasite işareti olmayan mapa kullanılabilir mi?
Kimliği, kapasitesi ve teknik özellikleri doğrulanamayan kaldırma aksesuarlarının güvenli kullanım kararı verilemez.
Pimli mapalarda hangi parçalar kontrol edilir?
Mapa gövdesi, pim, pim dişi, somun, kopilya veya diğer kilitleme elemanları birlikte değerlendirilir.
Döner kaldırma noktası sıkışıyorsa kullanılabilir mi?
Yük doğrultusuna serbestçe yönlenemeyen bir döner kaldırma noktası tasarım dışı kuvvetlere maruz kalabilir ve teknik olarak değerlendirilmeden kullanılmamalıdır.
Aybolt tamamen sıkılmalı mıdır?
Montaj üretici talimatına göre yapılmalı; omuzlu modellerde oturma yüzeyi taşıyıcı parçaya düzgün biçimde temas etmelidir.
Mapa veya aybolt kaynakla onarılabilir mi?
Üretici tarafından açıkça tanımlanmayan kaynak, ısıtma veya doğrultma işlemleri malzeme özelliklerini etkileyebilir ve uygun kabul edilmemelidir.
Sapan ve kancalar da kontrol edilir mi?
Mapa veya ayboltla birlikte kullanılan aksesuarların ölçü, kapasite ve temas uyumu kontrol kapsamında değerlendirilir.
Boya veya korozyon kontrolü etkiler mi?
Kalın boya, kir ve korozyon çatlak, aşınma veya işaretlemelerin görülmesini engelleyebilir. Kontrol yüzeyleri incelemeye uygun olmalıdır.
Bakım yapılması periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Bakım, montaj ve periyodik kontrol farklı amaçlara sahip işlemlerdir.
Resmî Kaynaklar
İçeriğin Dayandığı Kaynaklar
Mevzuat ve kontrol kriterleri değişebilir. Uygulamada kontrol tarihinde yürürlükte bulunan resmî belgeler esas alınmalıdır.
Kontrol Talebi
Mapa ve Aybolt Kontrolünüzü Planlayın
Mapa ve ayboltların tip, ölçü, kapasite, bağlantı biçimi, kullanım noktası, üretici belgeleri ve önceki kontrol kayıtlarını paylaşın. Kontrolü ekipmanların mevcut teknik durumuna göre planlayalım.