Diğer Teknik Kontroller
Transformatör Periyodik Kontrolü
Yağlı ve kuru tip transformatörleri; gövde, buşingler, bağlantılar, soğutma sistemi, koruma donanımları, topraklama, havalandırma ve işletme kayıtlarıyla birlikte değerlendirerek teknik bulguları raporluyoruz.
Genel Tanım
Transformatör Nedir?
Transformatör; alternatif elektrik enerjisinin frekansını değiştirmeden gerilim ve akım seviyelerini elektromanyetik indüksiyon yoluyla dönüştüren elektrik ekipmanıdır. Dağıtım tesislerinde çoğunlukla orta gerilimi işletmede kullanılabilecek daha düşük gerilim seviyelerine dönüştürmek amacıyla kullanılır.
Transformatörler yağlı tip, kuru tip, dökme reçineli, hermetik veya genleşme depolu farklı yapılarda olabilir.
Periyodik kontrol yalnızca transformatörün çalışıp çalışmadığının değerlendirilmesinden oluşmaz. Gövde, buşingler, bağlantılar, yağ veya soğutma sistemi, koruma elemanları, topraklama ve trafo mahalli birlikte incelenir.
Kontrol kapsamı transformatörün gücü, gerilim seviyesi, tipi, koruma sistemi, işletme koşulları, bakım geçmişi ve üretici talimatlarına göre belirlenir.
Enerjili ve enerjisiz gerçekleştirilecek kontroller birbirinden ayrılmalıdır. Enerji izolasyonu gerektiren işlemler işletmenin yetkili elektrik personeliyle birlikte planlanmalıdır.
Yağ değişimi, bağlantı sıkma, temizlik, filtreleme, parça değişimi veya arıza giderme işlemleri periyodik kontrolün yerine geçmez.
Neden Önemlidir?
Yalıtım, Bağlantı, Soğutma ve Koruma Sistemlerini Birlikte Değerlendirin
- Gövde, bağlantı ve buşinglerdeki görünür hasarların belirlenmesine yardımcı olur.
- Yağ kaçağı, aşırı ısınma ve soğutma sorunlarının tespitini destekler.
- Koruma röleleri, sıcaklık göstergeleri ve basınç elemanlarının mevcut durumunun değerlendirilmesini sağlar.
- Primer ve sekonder bağlantılardaki gevşeme, oksitlenme ve ısınma belirtilerinin belirlenmesine yardımcı olur.
- Transformatör gövdesi ve nötr sistemine ait topraklama bağlantılarının değerlendirilmesini sağlar.
- Trafo odasındaki havalandırma, erişim, yangın ve çevresel risklerin belirlenmesine yardımcı olur.
- Bakım ve ölçüm sonuçlarının önceki kayıtlarla karşılaştırılmasını sağlar.
- Teknik bulguların transformatör bazında kayıt altına alınmasını sağlar.
Kontrol Kapsamı
Transformatör Kontrolünde Neler İncelenir?
Aşağıdaki başlıklar genel kontrol kapsamını gösterir. Nihai kontrol ve ölçüm maddeleri transformatör tipi, gerilim seviyesi, üretici talimatları, tesisat projesi ve güvenli çalışma koşullarına göre belirlenir.
Ekipman kimlik bilgileri
Üretici, model, seri numarası, üretim yılı, güç, primer-sekonder gerilim ve bağlantı grubu bilgileri kayıt altına alınır.
Üretici etiketi
Anma gücü, gerilim, akım, frekans, kısa devre gerilimi, soğutma sınıfı ve diğer teknik bilgilerin okunabilirliği kontrol edilir.
Teknik dokümanlar
Tek hat şeması, üretici talimatları, test belgeleri, bakım kayıtları ve önceki kontrol raporları incelenir.
Transformatör tipi
Ekipmanın yağlı, kuru tip, dökme reçineli, hermetik veya genleşme depolu yapısı belirlenir.
Ana gövde
Kazan, muhafaza veya reçineli gövde deformasyon, çatlak, korozyon, darbe ve yüzey hasarı açısından değerlendirilir.
Şasi ve kaide
Taşıyıcı şasi, tekerlekler, sabitlemeler, kaide ve zemine oturma koşulları incelenir.
Primer buşingler
Orta veya yüksek gerilim tarafındaki buşingler çatlak, kırık, kirlenme, yüzey izi ve bağlantı hasarı açısından kontrol edilir.
Sekonder buşingler
Alçak gerilim çıkış buşingleri ve bağlantıları fiziksel hasar, gevşeme ve ısınma izi açısından değerlendirilir.
Primer bağlantılar
Primer kablo başlıkları, baralar, bağlantı elemanları ve erişilebilir temas bölgeleri gözle incelenir.
Sekonder bağlantılar
Sekonder bara veya kablo bağlantıları, cıvatalar, izolatörler ve fiziksel koruma düzeni değerlendirilir.
Kablo başlıkları
Orta gerilim kablo başlıkları yüzey izi, çatlak, kirlenme, gevşeme ve uygunsuz mekanik yük açısından incelenir.
Bara bağlantıları
Erişilebilir bara, esnek bağlantı ve terminal bölgeleri oksitlenme, renk değişimi ve mekanik zorlanma açısından değerlendirilir.
Bağlantı sıkılığı
Enerji izolasyonu ve güvenli çalışma koşulları sağlandığında bağlantıların üretici kriterlerine göre değerlendirilmesi planlanır.
Kademe değiştirici
Boşta veya yük altında kademe değiştirici sistemin konumu, göstergesi, mekanizması ve üretici kayıtları incelenir.
Kademe konumu
Mevcut kademe ayarının tesis gerilimi, proje ve işletme kayıtlarıyla ilişkisi değerlendirilir.
Transformatör yağı
Yağlı tip transformatörlerde yağ seviyesi, renk, görünür kirlenme ve bakım kayıtları incelenir.
Yağ seviye göstergesi
Seviye göstergesinin fiziksel durumu, okunabilirliği ve mevcut yağ seviyesini gösterebilmesi kontrol edilir.
Yağ kaçakları
Kazan, conta, vana, radyatör, buşing ve bağlantı bölgeleri yağ sızıntısı açısından incelenir.
Yağ tahliye ve numune vanaları
Vana, kapak ve bağlantıların fiziksel durumu, sızdırmazlığı ve yetkisiz müdahaleye karşı korunması değerlendirilir.
Genleşme deposu
Varsa konservatör, bağlantı boruları, yağ seviyesi ve fiziksel durum kontrol edilir.
Nem alıcı
Silika jel veya diğer nem alıcı sistemin rengi, haznesi, yağ kabı ve bağlantıları değerlendirilir.
Buchholz rölesi
Varsa gaz rölesi, bağlantıları, göstergeleri, test ve alarm kayıtları gözle değerlendirilir.
Basınç tahliye elemanı
Aşırı iç basınca karşı kullanılan tahliye elemanının fiziksel durumu ve göstergeleri kontrol edilir.
Yağ sıcaklık göstergesi
Yağ sıcaklık göstergesinin okunabilirliği, alarm kontakları ve kayıtlarla ilişkisi incelenir.
Sargı sıcaklık göstergesi
Varsa sargı sıcaklığı göstergesi, sensörler ve alarm veya açma kontakları değerlendirilir.
Kuru tip sıcaklık sensörleri
Kuru tip transformatörlerde sıcaklık sensörleri, kontrol rölesi, alarm ve fan çıkışları incelenir.
Radyatörler
Yağlı tip ekipmanlarda radyatör yüzeyleri, bağlantılar, vanalar ve görünür kaçaklar kontrol edilir.
Soğutma fanları
Varsa fanların fiziksel durumu, muhafazaları, otomatik veya manuel çalışma fonksiyonu değerlendirilir.
Hava kanalları
Kuru tip transformatörlerde soğutma kanalları toz, yabancı madde ve hava akışını engelleyen birikimler açısından incelenir.
Sargı ve reçine yüzeyleri
Erişilebilir kuru tip sargılar çatlak, yüzey izi, renk değişimi, kirlenme ve fiziksel hasar açısından değerlendirilir.
Manyetik nüve bağlantıları
Erişilebilir nüve, baskı elemanları ve bağlantılar gevşeme, titreşim veya fiziksel hasar açısından gözle incelenir.
Gövde topraklaması
Transformatör kazanı, şasisi ve erişilebilir metal parçaların koruma topraklaması bağlantıları kontrol edilir.
Nötr topraklaması
Sekonder yıldız noktası veya nötr iletkeninin proje ve tesis düzenine uygun topraklama bağlantısı değerlendirilir.
Topraklama iletkenleri
İletkenler, bağlantı uçları, klemensler, güzergâh ve fiziksel koruma durumu incelenir.
Parafudrlar
Varsa aşırı gerilim koruma elemanları, bağlantıları, sayaç veya durum göstergeleri gözle değerlendirilir.
Koruma sigortaları
Primer veya yardımcı devrelerde kullanılan sigortaların tipi, fiziksel durumu ve işaretlemeleri incelenir.
Koruma röleleri
Aşırı akım, toprak arızası, diferansiyel veya sıcaklık korumalarına ait röle ve test kayıtları değerlendirilir.
Kesici ve ayırıcı ilişkisi
Transformatörün giriş ve çıkışındaki kesici, ayırıcı ve kilitleme düzenleri tek hat şemasıyla birlikte incelenir.
Mekanik kilitlemeler
Hücre, kapı, ayırıcı ve topraklama ayırıcısı arasındaki mekanik veya elektriksel kilitlemeler değerlendirilir.
İzolasyon mesafeleri
Gerilim seviyesine göre açıkta bulunan iletken ve bağlantıların çevresindeki görünür açıklıklar değerlendirilir.
Yalıtkan yüzey temizliği
Buşing, izolatör, sargı ve bağlantılardaki toz, yağ, nem ve iletken kirlenme belirtileri incelenir.
Termal bulgular
Uygun işletme koşullarında gerçekleştirilen termal incelemelerde bağlantı ve gövde üzerindeki anormal sıcaklık farklılıkları değerlendirilir.
Anormal ses ve titreşim
Çalışma sırasında uğultu, titreşim, gevşek parça ve alışılmadık mekanik sesler gözlemlenir.
Yüklenme durumu
Akım, yük, sıcaklık ve işletme kayıtları transformatörün anma değerleriyle birlikte değerlendirilir.
Gerilim değerleri
Primer ve sekonder gerilim kayıtları, kademe konumu ve işletme koşullarıyla birlikte incelenir.
Yalıtım ölçümleri
Güvenli enerji izolasyonu sağlandığında uygulanacak yalıtım ölçümleri transformatör tipi ve üretici kriterlerine göre planlanır.
Sargı direnci ve oran testleri
Gerekli görülmesi hâlinde sargı direnci, dönüşüm oranı veya ilgili elektriksel test kayıtları teknik kapsam içerisinde değerlendirilir.
Yağ analiz kayıtları
Varsa dielektrik dayanım, nem, asitlik, çözünmüş gaz veya diğer yağ analiz sonuçları incelenir.
Trafo odası erişimi
Odanın yalnızca yetkili kişilerce erişilebilir olması, kapılar, kilitler ve uyarı levhaları kontrol edilir.
Trafo odası havalandırması
Doğal veya mekanik havalandırma açıklıkları, fanlar ve hava dolaşımını engelleyen unsurlar değerlendirilir.
Trafo odası sıcaklığı
Mahallin sıcaklığı, havalandırma koşulları ve ekipmanın soğutma ihtiyacı birlikte değerlendirilir.
Yangın güvenliği
Yangın algılama, söndürme, yağ toplama ve çevredeki yanıcı malzemelere ilişkin görünür koşullar incelenir.
Yağ toplama düzeni
Yağlı tip transformatörlerde varsa yağ çukuru, havuz, drenaj ve sızıntı sınırlama düzeni değerlendirilir.
Aydınlatma
Trafo mahallindeki normal ve varsa acil aydınlatmanın güvenli bakım ve işletmeye katkısı değerlendirilir.
Yabancı malzeme
Trafo odasında depolanan malzeme, atık, su, toz ve erişimi engelleyen unsurlar kontrol edilir.
Uyarı ve işaretlemeler
Gerilim tehlikesi, yetkisiz giriş yasağı, ekipman adı ve acil durum bilgilerinin görünürlüğü incelenir.
Genel teknik değerlendirme
Görsel bulgular, işletme kayıtları, ölçümler, üretici dokümanları ve tesisat projesi birlikte değerlendirilir.
Kontrol Öncesi
İşletmenin Hazırlaması Gerekenler
- Transformatörün üretici, model, seri numarası ve üretim yılı bilgileri
- Anma gücü, primer ve sekonder gerilim değerleri
- Transformatör tipi ve soğutma sistemi bilgileri
- Tek hat şeması ve tesisat projesi
- Üretici kullanım, bakım ve test dokümanları
- Fabrika test raporları ve varsa devreye alma kayıtları
- Önceki periyodik kontrol ve ölçüm raporları
- Güncel bakım, arıza ve onarım kayıtları
- Yağlı tip ekipmanlarda yağ analiz sonuçları
- Sıcaklık, yük ve koruma rölesi kayıtları
- Kademe değişikliği ve bağlantı müdahalesi kayıtları
- Trafo odasına güvenli ve yetkili erişim
- Enerji izolasyonu gerekiyorsa planlı kesinti hazırlanması
- Kilitleme ve etiketleme işlemleri için yetkili elektrik personeli
- Primer ve sekonder tarafın güvenli biçimde enerjisiz bırakılabilmesi
- Gerekli topraklama ve güvenlik işlemlerinin uygulanması
- Trafo odasının yabancı malzeme ve depolamadan arındırılması
- Sistemi tanıyan elektrik sorumlusunun hazır bulunması
Raporlama
Kontrol Raporunda Neler Bulunur?
- İş yeri, tesis ve ekipman tanımlama bilgileri
- Üretici, model, seri numarası ve üretim yılı
- Anma gücü, gerilim, akım ve bağlantı grubu bilgileri
- Transformatör tipi ve soğutma sınıfı
- Tek hat şeması ve teknik doküman değerlendirmesi
- Gövde, şasi, kaide ve fiziksel durum bulguları
- Primer ve sekonder buşing sonuçları
- Kablo başlığı, bara ve terminal bağlantısı bulguları
- Kademe değiştirici ve kademe konumu bilgileri
- Yağ seviyesi, kaçak ve genleşme sistemi bulguları
- Nem alıcı, Buchholz ve basınç tahliye sistemi sonuçları
- Sıcaklık göstergesi ve soğutma sistemi değerlendirmesi
- Kuru tip sargı ve hava kanalı bulguları
- Gövde ve nötr topraklama değerlendirmesi
- Parafudr, sigorta, röle ve koruma sistemi bulguları
- Termal inceleme veya diğer ölçüm sonuçları
- Varsa yağ analizleri ve elektriksel test kayıtları
- Trafo odası erişim, havalandırma ve yangın güvenliği bulguları
- Tespit edilen teknik bulgular
- Kontrol sonucu ve teknik kanaat
- Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin kayıt bilgileri
Kontrol Süreci
Transformatör Periyodik Kontrolü Nasıl İlerler?
- 1
Ekipman bilgilerinin alınması
Transformatör tipi, gücü, gerilim seviyesi, bağlantı yapısı ve işletme koşulları belirlenir.
- 2
Doküman incelemesi
Tek hat şeması, üretici belgeleri, bakım kayıtları, yağ analizleri ve önceki raporlar değerlendirilir.
- 3
Çalışma ve kesinti planlaması
Enerjili gözlemler ile enerji izolasyonu gerektiren kontroller işletmenin elektrik sorumlusuyla planlanır.
- 4
Trafo mahalli kontrolü
Erişim, havalandırma, aydınlatma, yangın güvenliği, uyarılar ve çevresel koşullar incelenir.
- 5
Fiziksel ekipman kontrolü
Gövde, kaide, buşingler, terminaller, kademe değiştirici ve bağlantılar değerlendirilir.
- 6
Yağ ve soğutma sistemi kontrolü
Yağ seviyesi, kaçaklar, nem alıcı, radyatör, fan ve sıcaklık sistemleri incelenir.
- 7
Koruma sistemlerinin kontrolü
Buchholz, basınç tahliye, sıcaklık, sigorta, röle ve kesici ilişkileri değerlendirilir.
- 8
Topraklama kontrolü
Gövde, şasi, nötr ve ilgili koruma topraklaması bağlantıları incelenir.
- 9
Ölçüm ve kayıt değerlendirmesi
Termal bulgular, işletme değerleri, yağ analizleri ve gerekli elektriksel test sonuçları değerlendirilir.
- 10
Raporlama
Kontrol kapsamı, ölçümler, kayıtlar, teknik bulgular ve sonuç transformatör bazında raporlanır.
Saha Bulguları
Sık Karşılaşılabilen Teknik Bulgular
Aşağıdaki maddeler kesin uygunsuzluk listesi değildir. Kontrol sonucu yalnızca sahada yapılan inceleme ve ölçümler sonrasında oluşturulur.
- Üretici veya teknik bilgi etiketinin okunamaz olması
- Tek hat şeması ile mevcut tesisatın uyuşmaması
- Gövde veya kaidede korozyon
- Buşinglerde çatlak, kırık veya yüzey kirlenmesi
- Primer veya sekonder bağlantılarda ısınma izi
- Kablo başlıklarında yüzey izi veya deformasyon
- Terminal bağlantılarında oksitlenme
- Transformatör yağ seviyesinin düşük olması
- Kazan, conta veya radyatörlerde yağ kaçağı
- Nem alıcı silika jelin işlevini kaybetmesi
- Buchholz rölesi bağlantılarında sorun bulunması
- Basınç tahliye elemanının hasarlı olması
- Sıcaklık göstergesinin çalışmaması
- Soğutma fanlarının devreye girmemesi
- Radyatör yüzeylerinin kirli veya tıkalı olması
- Kuru tip sargılarda aşırı toz birikmesi
- Reçineli sargı yüzeyinde çatlak veya renk değişimi
- Gövde topraklama bağlantısında gevşeme veya korozyon
- Nötr topraklama bağlantısının tanımlanamaması
- Parafudr göstergesinin arızalı görünmesi
- Koruma rölesi test kayıtlarının bulunmaması
- Anormal uğultu veya titreşim
- Trafo mahallinde yetersiz havalandırma
- Trafo odasında yabancı veya yanıcı malzeme depolanması
- Trafo odasına yetkisiz erişimin engellenmemesi
- Gerilim ve tehlike uyarılarının eksik olması
- Yağ analiz ve bakım kayıtlarının bulunmaması
- Önceki kontrol raporlarının bulunmaması
Mevzuat
Transformatörlerde Elektriksel Güvenlik ve Kontrol Esasları
Transformatör kontrolünün; yürürlükteki elektrik ve iş ekipmanları mevzuatı, tesisat projesi, tek hat şeması, üretici talimatları, koruma sistemi, işletme koşulları ve güvenli çalışma kuralları esas alınarak gerçekleştirilmesi gerekir. Enerji izolasyonu, gerilimsizliğin doğrulanması, kilitleme, etiketleme ve gerekli topraklama işlemleri işletmenin yetkili elektrik personeliyle koordineli biçimde uygulanmalıdır.
Kontrol Dönemi
Kontrol Süresi Nasıl Belirlenir?
Kontrol dönemi; yürürlükteki mevzuat, üretici talimatları, transformatör tipi, güç ve gerilim seviyesi, yüklenme koşulları, çevresel etkiler, yağ veya yalıtım durumu ve önceki kontrol sonuçlarına göre belirlenir. Kısa devre, aşırı yük, yıldırım, yangın, yağ kaybı, koruma açması, taşıma, büyük bakım veya uzun süre kullanım dışı kalma sonrasında ilave teknik değerlendirme gerekebilir.
Yetkili Kişi
Kontrolü Kim Gerçekleştirebilir?
Transformatör kontrolünün, elektrik tesisatları ve transformatör sistemleri için gerekli meslek, eğitim, kayıt ve yetki şartlarını taşıyan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi gerekir. Yetki kapsamı kontrol öncesinde EKİPNET üzerinden doğrulanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Transformatör Periyodik Kontrolü Hakkında
Hangi transformatörler kontrol kapsamında değerlendirilebilir?
Yağlı tip, kuru tip, dökme reçineli, hermetik veya genleşme depolu dağıtım transformatörleri teknik özelliklerine göre değerlendirilebilir.
Kontrol için enerji kesintisi gerekir mi?
Bazı görsel ve termal kontroller işletme sırasında yapılabilir. Bağlantı, yalıtım ve benzeri enerjisiz çalışma gerektiren kontroller için güvenli kesinti planlanmalıdır.
Transformatör yağı kontrol edilir mi?
Yağ seviyesi, görünür durum, kaçaklar ve mevcut analiz kayıtları değerlendirilir. Gerekli yağ testleri ayrıca planlanabilir.
Buşingler kontrol edilir mi?
Evet. Primer ve sekonder buşingler çatlak, kırık, kirlenme, yüzey izi ve bağlantı durumu açısından incelenir.
Termal kamera kontrolü yapılır mı?
Uygun ve güvenli işletme koşullarında bağlantılar ile ekipman yüzeylerindeki anormal sıcaklık farklılıkları termal yöntemle değerlendirilebilir.
Topraklama sistemi kontrol edilir mi?
Gövde, şasi, nötr ve ilgili koruma topraklaması bağlantıları kontrol kapsamına göre değerlendirilir.
Buchholz rölesi nedir?
Yağlı ve genleşme depolu bazı transformatörlerde iç arıza sonucu oluşabilecek gaz ve yağ hareketini algılayarak alarm veya açma sinyali oluşturabilen koruma elemanıdır.
Kuru tip transformatörde yağ kontrolü yapılır mı?
Hayır. Kuru tip transformatörlerde sargı, reçine yüzeyi, sıcaklık sensörleri, fanlar, hava kanalları ve kirlenme koşulları değerlendirilir.
Trafo odası da kontrol edilir mi?
Evet. Erişim, havalandırma, aydınlatma, yangın güvenliği, uyarılar ve yabancı malzeme bulunması değerlendirilir.
Bakım yapılması periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Bakım, ölçüm, arıza giderme ve periyodik kontrol farklı amaçlara sahip işlemlerdir.
Yağ analizi ne zaman gerekir?
İhtiyaç; transformatör tipi, yaşı, gücü, arıza geçmişi, üretici talimatları ve önceki analiz sonuçlarına göre belirlenir.
Kontrol sonucunda rapor hazırlanır mı?
Evet. Transformatör bilgileri, kontrol kapsamı, ölçüm ve kayıt değerlendirmeleri, teknik bulgular ve sonuç ekipman bazında raporlanır.
Resmî Kaynaklar
İçeriğin Dayandığı Kaynaklar
Mevzuat ve kontrol kriterleri değişebilir. Uygulamada kontrol tarihinde yürürlükte bulunan resmî belgeler esas alınmalıdır.
Kontrol Talebi
Transformatör Kontrolünüzü Planlayın
Transformatörün üretici, model, seri numarası, gücü, gerilim seviyesi, tipi, tek hat şeması, bakım ve yağ analiz kayıtlarıyla önceki kontrol raporlarını paylaşın. Enerjili ve enerjisiz çalışma kapsamını birlikte planlayalım.